Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, đi kèm với đó là bài toán nan giải về việc giải quyết chế độ, chính sách, đặc biệt là mức phụ cấp cho đội ngũ người hoạt động không chuyên trách cấp xã khi khối lượng công việc tăng lên đáng kể sau sáp nhập. Mới đây, Bộ Nội vụ đã ban hành Công văn số 11185/BNV-VP nhằm tháo gỡ những vướng mắc thực tế này, mang lại câu trả lời rõ ràng cho các địa phương.

Cơ cấu tổ chức và chế độ phụ cấp tại cấp xã đang có những điều chỉnh quan trọng sau khi sáp nhập đơn vị hành chính (ảnh minh họa)

Thực tế vướng mắc từ địa phương và đề xuất "cộng dồn" quỹ phụ cấp

Trong quá trình triển khai sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương mới, nhiều địa phương gặp khó khăn trong việc bố trí và chi trả phụ cấp cho đội ngũ cán bộ không chuyên trách dôi dư hoặc được giữ lại làm việc. Điển hình như tại tỉnh Khánh Hòa, Sở Nội vụ tỉnh này đã gửi kiến nghị lên Bộ Nội vụ đặt vấn đề: Nếu tiếp tục sử dụng người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã sau khi sắp xếp, liệu mức khoán phụ cấp của xã mới có được cộng dồn từ các xã, phường, thị trấn trước khi sắp xếp để chia đều cho số người đang bố trí hay không?

Để minh họa cho đề xuất này, Sở Nội vụ tỉnh Khánh Hòa đã đưa ra một ví dụ cụ thể trước khi thực hiện sáp nhập:

• Xã A (đơn vị hành chính loại I): Được khoán quỹ phụ cấp bằng 21,0 lần mức lương cơ sở cho tối đa 14 người.
• Xã B (đơn vị hành chính loại II): Được khoán quỹ phụ cấp bằng 18,0 lần mức lương cơ sở cho tối đa 12 người.
• Xã C (đơn vị hành chính loại III): Được khoán quỹ phụ cấp bằng 15,0 lần mức lương cơ sở cho tối đa 10 người.

Sau khi thực hiện sáp nhập 03 xã A, B, C thành một xã mới, tổng số người hoạt động không chuyên trách được tạm thời bố trí là 15 người. Sở Nội vụ Khánh Hòa đề xuất được cộng dồn quỹ phụ cấp của cả 03 xã cũ (tức là 21,0 + 18,0 + 15,0 = 54,0 lần mức lương cơ sở) để làm căn cứ chi trả cho xã mới sau sáp nhập. Theo phương án này, trung bình mỗi người hoạt động không chuyên trách tại xã mới sẽ được hưởng mức phụ cấp tương đương 3,6 lần mức lương cơ sở (đã bao gồm hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế).

Bộ Nội vụ tuýt còi: Tuyệt đối không thực hiện cộng dồn quỹ phụ cấp

Trả lời kiến nghị nêu trên, Bộ Nội vụ tại Công văn số 11185/BNV-VP đã khẳng định một nguyên tắc bất di bất dịch: Không thực hiện việc cộng dồn mức khoán quỹ phụ cấp của các xã, phường, thị trấn trước khi sắp xếp để hình thành quỹ phụ cấp mới cho đơn vị hành chính cấp xã sau sáp nhập.

Quy định này nhằm đảm bảo tính thống nhất, kỷ cương trong quản lý ngân sách nhà nước và biên chế trên phạm vi cả nước. Việc xác định quỹ phụ cấp cho đơn vị hành chính mới sau sáp nhập phải tuân thủ nghiêm ngặt theo định mức khoán chung dựa trên phân loại đơn vị hành chính mới, chứ không thể áp dụng cơ chế cộng dồn cơ học từ các đơn vị cũ.

Điều này đồng nghĩa với việc, dù số lượng đơn vị hành chính giảm đi, địa bàn quản lý rộng hơn và khối lượng công việc của mỗi cán bộ có thể tăng lên, quỹ phụ cấp vẫn phải nằm trong khung giới hạn khoán của một đơn vị hành chính theo quy định của Chính phủ.

Việc xác định mức phụ cấp phải căn cứ vào phân loại đơn vị hành chính mới sau sáp nhập (ảnh minh họa)

Mức khoán phụ cấp hiện hành theo quy định của Chính phủ

Chế độ phụ cấp đối với người hoạt động không chuyên trách cấp xã hiện nay được thực hiện theo quy định tại Nghị định 33/2023/NĐ-CP của Chính phủ quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 34 Nghị định 33/2023/NĐ-CP, ngân sách Trung ương thực hiện khoán quỹ phụ cấp (bao gồm cả hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế) để chi trả hàng tháng như sau:

"1. Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã được hưởng chế độ phụ cấp. Ngân sách Trung ương thực hiện khoán quỹ phụ cấp bao gồm cả hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế để chi trả hàng tháng đối với những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã như sau: a) Đối với xã loại I được khoán bằng 21,0 lần mức lương cơ sở; b) Đối với xã loại II được khoán bằng 18,0 lần mức lương cơ sở; c) Đối với xã loại III được khoán bằng 15,0 lần mức lương cơ sở."

Như vậy, khi sáp nhập các xã cũ để thành lập xã mới, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành phân loại đơn vị hành chính đối với xã mới (thông thường là xã loại I hoặc loại II tùy thuộc vào quy mô dân số, diện tích tự nhiên và các tiêu chí đặc thù). Quỹ phụ cấp của xã mới sẽ được tính toán dựa trên mức khoán tương ứng với phân loại mới này (ví dụ nếu là xã loại I thì mức khoán tối đa là 21,0 lần mức lương cơ sở), chứ không được phép lấy tổng quỹ của các xã cũ cộng lại.

Lộ trình chuyển tiếp và giải pháp đảm bảo quyền lợi cho cán bộ

Để tránh gây xáo trộn đột ngột, ảnh hưởng đến tâm lý và đời sống của đội ngũ nhân sự đang công tác, Bộ Nội vụ đã phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng lộ trình chuyển tiếp rất cụ thể. Theo hướng dẫn tại Công văn số 11185/BNV-VP, căn cứ vào các kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các văn bản hướng dẫn của Ban Chỉ đạo Trung ương, lộ trình giải quyết chế độ chính sách được xác định như sau:

• Thời hạn áp dụng chuyển tiếp: Đến hết ngày 31/5/2026, người hoạt động không chuyên trách cấp xã tại các đơn vị hành chính sau sáp nhập vẫn tiếp tục được hưởng mức phụ cấp và các chế độ, chính sách theo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh đã ban hành trước thời điểm sắp xếp.
• Thẩm quyền của địa phương: Trong trường hợp cần thiết để đảm bảo tính thống nhất và ổn định tình hình tại địa phương, HĐND cấp tỉnh sau sáp nhập có thể ban hành văn bản quyết định áp dụng thống nhất một mức phụ cấp dựa trên một trong các nghị quyết cũ của HĐND trước đây, nhưng tuyệt đối không được tự ý nâng mức phụ cấp vượt quá khung khoán hoặc xác lập lại mức phụ cấp trên cơ sở cộng dồn quỹ khoán.

Bên cạnh đó, việc thực hiện sắp xếp nhân sự và chi trả phụ cấp phải được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với các quy định về tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức theo quy định tại Nghị định 154/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Các địa phương cần chủ động xây dựng phương án nhân sự hợp lý, thực hiện tinh giản đối với những trường hợp không đáp ứng yêu cầu hoặc dôi dư theo đúng lộ trình, đồng thời giải quyết đầy đủ, kịp thời các chính sách hỗ trợ thôi việc, mất việc theo quy định để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về cán bộ, công chức theo Luật Cán bộ, công chức 2008 và tổ chức bộ máy theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 là cơ sở quan trọng để xây dựng một nền hành chính tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phục vụ tốt nhất cho nhân dân.