Chính phủ vừa ban hành Nghị định 167/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Dẫn độ 2025. Nghị định này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế hợp tác quốc tế về hình sự của Việt Nam. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là quy định siết chặt tính pháp lý của văn bản yêu cầu dẫn độ, theo đó văn bản này bắt buộc phải có chữ ký của Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng cơ quan yêu cầu dẫn độ.

Bước ngoặt chuẩn hóa thủ tục yêu cầu dẫn độ của Việt Nam

Trước đây, các quy định về dẫn độ thường nằm rải rác và chưa có sự tách biệt rõ ràng giữa các giai đoạn tố tụng quốc tế. Sự ra đời của Nghị định 167/2026/NĐ-CP đã giải quyết triệt để khoảng trống pháp lý này. Cụ thể, tại Điều 23 của Nghị định này quy định rõ:

Văn bản yêu cầu dẫn độ của Việt Nam phải được lập theo biểu mẫu của Bộ Công an và phải có chữ ký của Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng cơ quan yêu cầu dẫn độ và đóng dấu của cơ quan yêu cầu dẫn độ.

Quy định này không chỉ nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan tiến hành tố tụng mà còn đảm bảo tính thống nhất, chuyên nghiệp khi gửi hồ sơ ra nước ngoài. Việc chuẩn hóa biểu mẫu theo quy định của Bộ Công an giúp tránh những sai sót về mặt hình thức - vốn là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến các quốc gia khác từ chối hoặc kéo dài thời gian xử lý yêu cầu dẫn độ từ phía Việt Nam.

Nội dung bắt buộc phải có trong văn bản yêu cầu dẫn độ

Bên cạnh yêu cầu khắt khe về thẩm quyền ký, văn bản yêu cầu dẫn độ từ ngày 01/7/2026 phải ghi rõ mục đích của yêu cầu dẫn độ là để truy cứu trách nhiệm hình sự hay để thi hành án phạt tù. Đồng thời, văn bản này bắt buộc phải chứa đựng đầy đủ các thông tin cốt lõi sau:

• Thời gian lập: Ghi rõ ngày, tháng, năm lập văn bản yêu cầu;
• Thông tin cơ quan: Tên và địa chỉ chính xác của cơ quan yêu cầu (phía Việt Nam) và cơ quan được yêu cầu dẫn độ (phía nước ngoài);
• Nhân thân đối tượng: Thông tin chi tiết về nhân thân của người bị yêu cầu dẫn độ (họ tên, ngày sinh, quốc tịch, đặc điểm nhận dạng, hộ chiếu...);
• Tóm tắt vụ án: Nội dung tóm tắt của vụ án hình sự hoặc bản án, quyết định hình sự làm căn cứ cho yêu cầu dẫn độ;
• Nội dung đề nghị: Các yêu cầu cụ thể của Việt Nam đối với nước được yêu cầu dẫn độ;
• Cam kết pháp lý: Các cam kết của Việt Nam đối với nước được yêu cầu dẫn độ nhằm bảo đảm quyền lợi của người bị dẫn độ sau khi đưa về nước.

9 điều kiện nghiêm ngặt bảo đảm thực hiện dẫn độ

Để một yêu cầu dẫn độ được thực thi, không chỉ cần hoàn thiện về mặt hình thức văn bản mà còn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện thực tế. Theo quy định tại Điều 14 Nghị định 167/2026/NĐ-CP (đối chiếu với Điều 13 Luật Dẫn độ 2025), hoạt động dẫn độ phải tuân thủ 9 điều kiện và cam kết sau:

1. Các thông tin và tài liệu nêu trong hồ sơ yêu cầu dẫn độ phải bảo đảm tính chính xác, đúng sự thật; được thu thập và ban hành đúng thẩm quyền, tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục pháp luật của nước yêu cầu dẫn độ.
2. Người có tên trong các quyết định tố tụng hình sự phải chính là người đã thực hiện hành vi phạm tội bị nêu trong yêu cầu dẫn độ (tránh nhầm lẫn đối tượng).
3. Hành vi phạm tội bị nêu trong yêu cầu dẫn độ không phải là tội phạm liên quan đến chính trị hoặc tội phạm quân sự thuần túy.
4. Người bị yêu cầu dẫn độ sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị phân biệt đối xử vì lý do chủng tộc, giới tính, tín ngưỡng, tôn giáo, quốc tịch, dân tộc hoặc vì các quan điểm chính trị, địa vị xã hội.
5. Cam kết không truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án đối với người bị dẫn độ về một tội danh khác với tội danh đã nêu trong yêu cầu dẫn độ (trừ các trường hợp ngoại lệ được pháp luật quy định).
6. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thời hiệu thi hành bản án đối với người bị yêu cầu dẫn độ vẫn còn hiệu lực theo quy định của cả hai nước.
7. Người bị yêu cầu dẫn độ không thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn chấp hành hình phạt theo quy định pháp luật.
8. Sau khi bị dẫn độ về nước yêu cầu, người bị dẫn độ phải được bảo đảm đầy đủ các quyền và lợi ích hợp pháp theo các tiêu chuẩn pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia.
9. Các điều kiện đặc thù khác theo thỏa thuận song phương giữa nước yêu cầu và nước được yêu cầu dẫn độ.

Điểm mới về nguyên tắc "có đi có lại" trong hợp tác dẫn độ

Một điểm cực kỳ chuyên sâu được quy định tại Nghị định 167/2026/NĐ-CP là cơ chế áp dụng nguyên tắc "có đi có lại" khi giữa Việt Nam và nước ngoài chưa có điều ước quốc tế song phương về dẫn độ. Theo đó, Bộ Công an sẽ là cơ quan chủ trì xem xét, quyết định áp dụng nguyên tắc này sau khi lấy ý kiến của Bộ Ngoại giao, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Trình tự thủ tục được quy định rất chặt chẽ về mặt thời gian. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ hợp lệ, Bộ Công an phải tiến hành đánh giá nội dung cam kết. Đối với các vụ việc phức tạp ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao, các cơ quan liên quan phải có văn bản trả lời trong vòng 07 ngày làm việc, giúp đẩy nhanh tiến độ xử lý nhưng vẫn đảm bảo an ninh quốc gia và lợi ích đối ngoại.

Việc ban hành Nghị định 167/2026/NĐ-CP trước thời điểm có hiệu lực (01/7/2026) giúp các cơ quan tiến hành tố tụng tại Việt Nam có đủ thời gian chuẩn bị, tập huấn nghiệp vụ, từ đó nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm có yếu tố nước ngoài, không để lọt tội phạm lẩn trốn ra nước ngoài.