Ngày 17/10/2018, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã chính thức ban hành Thông tư 17/2018/TT-BLĐTBXH quy định về việc tự kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động của doanh nghiệp. Đây được xem là một bước đi quyết liệt nhằm siết chặt kỷ cương trong quan hệ lao động, đồng thời đặt ra những chế tài nghiêm khắc đối với các đơn vị cố tình né tránh trách nhiệm này.

Tự kiểm tra: Không còn là hoạt động "tùy nghi"

Theo quy định tại Thông tư 17/2018/TT-BLĐTBXH, tất cả các doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam đều có trách nhiệm tự kiểm tra việc chấp hành các quy định của Bộ luật Lao động 2012. Hoạt động này không chỉ giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các sai sót trong quản lý nhân sự, tiền lương, bảo hiểm mà còn là căn cứ để cơ quan quản lý nhà nước đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của đơn vị.

Việc tự kiểm tra phải được thực hiện định kỳ và kết quả phải được báo cáo hoặc lưu trữ theo đúng quy định. Nếu doanh nghiệp xem nhẹ hoặc bỏ qua bước này, hệ quả kéo theo sẽ không chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở hành chính.

Hệ lụy từ việc "ngó lơ" quy định tự kiểm tra

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Thông tư 17/2018/TT-BLĐTBXH chính là việc xác định hậu quả pháp lý đối với các doanh nghiệp không thực hiện tự kiểm tra. Cụ thể:

• Thanh tra đột xuất: Việc không chấp hành tự kiểm tra là cơ sở quan trọng để cơ quan Thanh tra Nhà nước về lao động tiến hành thanh tra đột xuất hoặc đưa doanh nghiệp vào kế hoạch thanh tra trọng điểm của năm kế tiếp.
• Tình tiết tăng nặng: Khi có hành vi vi phạm pháp luật lao động bị phát hiện, nếu doanh nghiệp trước đó không thực hiện việc tự kiểm tra, đây sẽ bị coi là tình tiết tăng nặng khi cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 95/2013/NĐ-CP.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Trong trường hợp việc không tuân thủ gây ra hậu quả nghiêm trọng (ví dụ: tai nạn lao động chết người do thiếu quy trình kiểm tra an toàn), người đứng đầu doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật hiện hành.

Danh mục tự kiểm tra doanh nghiệp cần lưu ý

Để đảm bảo tính hiệu quả, doanh nghiệp cần tập trung tự kiểm tra các nội dung trọng yếu sau:

1. Hợp đồng lao động: Việc giao kết, thực hiện và chấm dứt hợp đồng lao động có đúng quy định tại Bộ luật Lao động 2012 hay không?
2. Tiền lương và thưởng: Mức lương tối thiểu vùng, các khoản phụ cấp và việc thanh toán lương làm thêm giờ có đầy đủ?
3. Thời giờ làm việc, nghỉ ngơi: Doanh nghiệp có huy động người lao động làm thêm giờ quá số giờ quy định?
4. An toàn, vệ sinh lao động: Các trang thiết bị bảo hộ và quy trình vận hành máy móc có đảm bảo an toàn?
5. Bảo hiểm xã hội: Việc trích nộp bảo hiểm cho người lao động có kịp thời và đúng đối tượng?

Phần thưởng cho sự minh bạch và tuân thủ

Trái ngược với những chế tài nghiêm khắc, pháp luật cũng dành những sự khích lệ xứng đáng cho các đơn vị thực hiện tốt. Những doanh nghiệp chấp hành nghiêm túc việc tự kiểm tra, có báo cáo trung thực và duy trì môi trường lao động đúng luật sẽ có cơ hội được Chánh thanh tra Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội tặng Giấy khen.

Điều này không chỉ mang lại giá trị về mặt tinh thần mà còn giúp nâng cao uy tín, thương hiệu của doanh nghiệp trong mắt người lao động và các đối tác kinh doanh. Một doanh nghiệp thượng tôn pháp luật luôn là điểm đến tin cậy cho nguồn nhân lực chất lượng cao.

Lời khuyên cho các chủ doanh nghiệp

Thông tư này có hiệu lực từ ngày 01/01/2019. Do đó, ngay từ thời điểm cuối năm 2018, các doanh nghiệp cần chủ động thiết lập ban tự kiểm tra nội bộ, rà soát lại toàn bộ hệ thống quản trị nhân sự. Đừng để đến khi đoàn thanh tra gõ cửa mới bắt đầu cuống cuồng khắc phục, bởi khi đó, cái giá phải trả sẽ lớn hơn rất nhiều so với chi phí cho việc tự kiểm tra định kỳ.

"Việc tự kiểm tra không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là công cụ quản trị rủi ro hữu hiệu cho mọi doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập."

Để nắm rõ hơn các quy định chi tiết, quý doanh nghiệp có thể tham khảo toàn văn Thông tư 17/2018/TT-BLĐTBXH và Bộ luật Lao động 2012 đang được áp dụng.