Chế độ ăn uống và sinh hoạt của phạm nhân luôn là một trong những vấn đề được xã hội quan tâm, không chỉ thể hiện tính nhân đạo của pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình cải tạo, phục hồi nhân phẩm của người chấp hành án. Với sự ra đời của Nghị định 170/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thi hành án hình sự, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, nhiều quy định mới đã được bổ sung, hứa hẹn mang lại những cải thiện đáng kể trong việc đảm bảo quyền lợi và điều kiện sống cho phạm nhân. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích những điểm mới nổi bật, đặc biệt là về chế độ ăn và các quy định liên quan đến việc mua sắm, tổ chức bếp ăn trong các cơ sở giam giữ.

Chế độ ăn cơ bản của phạm nhân: Vẫn giữ nguyên định lượng nhưng được quy định chi tiết hơn

Theo Điều 4 Nghị định 170/2026/NĐ-CP, tiêu chuẩn định lượng ăn hằng tháng của phạm nhân về cơ bản vẫn được giữ nguyên như quy định trước đây tại Nghị định 118/2024/NĐ-CP. Cụ thể, mỗi phạm nhân sẽ được cung cấp:

• 17 kg gạo tẻ: Đảm bảo nguồn năng lượng chính cho các hoạt động hằng ngày.
• 15 kg rau xanh hoặc củ, quả: Cung cấp vitamin và khoáng chất thiết yếu, duy trì sức khỏe.
• 1,5 kg thịt lợn và 1,5 kg cá: Bổ sung protein, giúp cơ thể phục hồi và phát triển.
• 05 quả trứng: Nguồn protein và dưỡng chất đa dạng.
• 0,5 kg đường, 0,75 lít nước mắm, 0,3 lít dầu ăn, 0,1 kg bột ngọt, 0,5 kg muối: Các gia vị và chất béo cần thiết để chế biến món ăn, đảm bảo hương vị và dinh dưỡng.
• Gia vị khác: Tương đương 0,5 kg gạo tẻ.
• Nhiên liệu: Tương đương 17 kg củi, 15 kg than, 25 kWh điện hoặc 03 kg khí đốt (gas) để phục vụ việc nấu ăn.

Một điểm quan trọng được duy trì là quyền của Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam trong việc quyết định hoán đổi các loại thực phẩm có giá trị tương đương. Điều này nhằm đảm bảo sự linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ sở giam giữ, đồng thời vẫn phải bảo đảm phạm nhân được sử dụng hết tiêu chuẩn theo quy định, tránh lãng phí và đảm bảo dinh dưỡng.

Thay đổi đột phá: Mua thêm đồ ăn qua hệ thống lưu ký từ 01/7/2026

Điểm mới đáng chú ý nhất của Nghị định 170/2026/NĐ-CP chính là việc bổ sung quy định việc phạm nhân mua thêm đồ ăn phải thực hiện thông qua hệ thống lưu ký của cơ sở giam giữ. Đây là một bước tiến quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch, quản lý chặt chẽ hơn các giao dịch tài chính và đảm bảo an ninh trong trại giam.

Cụ thể, ngoài tiêu chuẩn ăn do Nhà nước bảo đảm, phạm nhân vẫn được sử dụng tiền của mình để mua thêm đồ ăn tại căng tin do cơ sở giam giữ tổ chức. Tuy nhiên, việc mua sắm này bắt buộc phải thông qua hệ thống lưu ký. Mức mua không được vượt quá 05 lần định lượng ăn trong một tháng đối với mỗi phạm nhân. Quy định này không chỉ giúp kiểm soát lượng thực phẩm bổ sung mà còn hạn chế các rủi ro phát sinh từ việc lưu giữ tiền mặt hoặc các giao dịch không được kiểm soát.

Trước đây, Nghị định 118/2024/NĐ-CP chỉ quy định chung chung rằng phạm nhân được sử dụng tiền để mua thêm đồ ăn tại căng tin, mà chưa có cơ chế cụ thể về việc mua phải thông qua hệ thống lưu ký. Sự bổ sung này trong Nghị định mới thể hiện sự hoàn thiện hơn trong công tác quản lý, hướng tới một môi trường giam giữ an toàn và có trật tự hơn.

Tổ chức bếp ăn, căng tin và dụng cụ cấp dưỡng: Nâng cao tiêu chuẩn phục vụ

Nghị định 170/2026/NĐ-CP cũng đi sâu vào quy định chi tiết về tổ chức bếp ăn tập thể, căng tin và các dụng cụ cấp dưỡng, điều mà Nghị định 118/2024/NĐ-CP chưa đề cập cụ thể. Những quy định này nhằm đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng phục vụ và quản lý tài sản hiệu quả hơn:

• Mỗi phân trại phải có ít nhất một bếp ăn tập thể và một căng tin: Quy định này đảm bảo rằng mọi phân trại đều có đủ cơ sở vật chất để phục vụ nhu cầu ăn uống cơ bản và bổ sung của phạm nhân, tránh tình trạng quá tải hoặc thiếu thốn.
• Quy định cụ thể về các dụng cụ, thiết bị phục vụ chế biến, bảo quản, chia khẩu phần ăn: Việc chuẩn hóa các dụng cụ và thiết bị giúp đảm bảo quy trình chế biến thực phẩm đạt chuẩn vệ sinh, an toàn, đồng thời nâng cao hiệu quả công việc của đội ngũ cấp dưỡng.
• Phạm nhân khi đến cơ sở giam giữ được cấp một bộ dụng cụ cấp dưỡng dùng riêng: Đây là một điểm mới quan trọng, góp phần đảm bảo vệ sinh cá nhân và phòng ngừa lây nhiễm bệnh tật. Việc mỗi phạm nhân có dụng cụ riêng giúp hạn chế tối đa việc dùng chung, tăng cường ý thức giữ gìn vệ sinh.
• Quy định thời hạn sử dụng của từng loại dụng cụ: Việc xác định rõ thời hạn sử dụng giúp cơ sở giam giữ chủ động trong việc thay thế, bảo trì dụng cụ, đảm bảo chúng luôn trong tình trạng tốt nhất và an toàn cho người sử dụng.

Tác động và ý nghĩa của Nghị định 170/2026/NĐ-CP

Những thay đổi trong Nghị định 170/2026/NĐ-CP, đặc biệt là các quy định có hiệu lực từ 01/7/2026, không chỉ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền lợi cơ bản của phạm nhân mà còn là bước tiến trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành án hình sự. Việc áp dụng hệ thống lưu ký trong mua sắm đồ ăn và quy định chi tiết về cơ sở vật chất, dụng cụ cấp dưỡng sẽ góp phần:

• Nâng cao tính minh bạch và chống tiêu cực: Hệ thống lưu ký giúp kiểm soát dòng tiền và giao dịch, giảm thiểu rủi ro tham nhũng, tiêu cực trong quản lý tài chính của phạm nhân.
• Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và sức khỏe: Các quy định về bếp ăn, căng tin và dụng cụ dùng riêng sẽ cải thiện đáng kể điều kiện vệ sinh, phòng ngừa dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe cho phạm nhân.
• Tăng cường quản lý và an ninh trại giam: Việc chuẩn hóa quy trình và cơ sở vật chất giúp công tác quản lý trở nên hiệu quả hơn, duy trì trật tự và an ninh trong các cơ sở giam giữ.
• Thể hiện chính sách nhân đạo: Dù là người chấp hành án, phạm nhân vẫn được đảm bảo các quyền cơ bản về ăn uống, sinh hoạt trong điều kiện tốt nhất có thể, phù hợp với chủ trương nhân đạo của Đảng và Nhà nước.

Tóm lại, Nghị định 170/2026/NĐ-CP là một văn bản pháp lý quan trọng, mang đến những thay đổi tích cực, toàn diện trong việc quản lý và đảm bảo chế độ cho phạm nhân, góp phần vào mục tiêu cải tạo, giáo dục để họ sớm tái hòa nhập cộng đồng.