Quản lý thuế bằng công nghệ và đánh giá rủi ro đang là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao tính tuân thủ của người nộp thuế. Theo quy định mới nhất tại Thông tư 94/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính, những đối tượng nộp thuế có mức độ rủi ro cao về nợ thuế sẽ phải đối mặt với hàng loạt biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt, bao gồm cả việc bị tạm hoãn xuất cảnh và công khai danh tính rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Siết chặt quản lý nợ thuế bằng công nghệ đánh giá rủi ro

Theo quy định tại khoản 1 Điều 18 Thông tư 94/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính về quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro trong quản lý thuế, cơ quan thuế sẽ tiến hành phân loại người nộp thuế theo các mức độ rủi ro khác nhau. Việc phân loại này là căn cứ để cơ quan thuế áp dụng các biện pháp quản lý nợ và cưỡng chế thuế phù hợp theo quy định của Luật Quản lý thuế 2025 (số 108/2025/QH15) và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 13 Thông tư 94/2026/TT-BTC, mức độ rủi ro đối với người nộp thuế trong các nghiệp vụ quản lý thuế được phân loại theo 03 mức độ rõ rệt:

• Rủi ro cao: Nhóm đối tượng có lịch sử tuân thủ kém, nợ thuế kéo dài hoặc có dấu hiệu trốn thuế, gian lận thuế.
• Rủi ro trung bình: Nhóm đối tượng cơ bản tuân thủ nhưng vẫn có một số sai sót hoặc chậm trễ nhỏ trong nghĩa vụ thuế.
• Rủi ro thấp: Nhóm đối tượng luôn chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật thuế, nộp tờ khai và tiền thuế đúng hạn.

Mức độ rủi ro của người nộp thuế trong từng nghiệp vụ quản lý thuế được phân loại dựa trên các chỉ số tiêu chí đánh giá rủi ro phù hợp với đặc thù của từng nghiệp vụ quản lý thuế, được lựa chọn từ hệ thống tiêu chí quy định tại Phụ lục II, Phụ lục III ban hành kèm theo Thông tư 94/2026/TT-BTC và kết hợp với kết quả đánh giá tuân thủ pháp luật thuế tại Điều 10 Thông tư 94/2026/TT-BTC.

Người nộp thuế rủi ro cao đối mặt với những biện pháp mạnh tay nào?

Đối với những cá nhân, doanh nghiệp bị xếp vào nhóm có mức độ rủi ro cao, cơ quan thuế sẽ không còn áp dụng các biện pháp đôn đốc thông thường mà sẽ chuyển sang chế độ giám sát đặc biệt. Theo khoản 1 Điều 18 Thông tư 94/2026/TT-BTC, các biện pháp mạnh tay sẽ được áp dụng bao gồm:

1. Tăng tần suất theo dõi và đôn đốc trực tiếp: Cơ quan thuế thực hiện tăng tần suất theo dõi biến động nợ thuế trong tháng, đồng thời tăng cường các biện pháp đôn đốc, làm việc trực tiếp với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp nhằm thu hồi kịp thời các khoản nợ vào ngân sách nhà nước.

2. Áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh: Đây là một trong những biện pháp có tính răn đe cao nhất. Người nộp thuế thuộc nhóm rủi ro cao, đặc biệt là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp đang bị cưỡng chế thuế, sẽ bị đề nghị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh theo quy định tại khoản 5 Điều 17 Luật Quản lý thuế 2025.

3. Lựa chọn áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế cùng lúc: Thay vì áp dụng tuần tự, cơ quan thuế có thể chủ động lựa chọn áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế phù hợp (như phong tỏa tài khoản, trích tiền từ tài khoản, ngừng sử dụng hóa đơn...) quy định tại Điều 48 và Điều 49 Luật Quản lý thuế 2025 để bảo đảm thu kịp thời, đầy đủ tiền thuế nợ vào ngân sách nhà nước.

4. Công khai thông tin tiền thuế nợ: Danh tính, mã số thuế và số tiền nợ thuế của người nộp thuế rủi ro cao sẽ bị công khai rộng rãi trên trang thông tin điện tử của ngành thuế và các phương tiện thông tin đại chúng, gây ảnh hưởng lớn đến uy tín và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Quy định tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế được áp dụng như thế nào?

Biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với người nợ thuế không phải là quy định mới, nhưng đã được hoàn thiện và siết chặt hơn tại khoản 5 Điều 17 Luật Quản lý thuế 2025. Theo đó, các trường hợp bắt buộc phải hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trước khi xuất cảnh bao gồm:

"a) Cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, cá nhân là chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp, cá nhân là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thuộc trường hợp bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế;
b) Cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, cá nhân là chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp, cá nhân là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế;
c) Cá nhân là người Việt Nam xuất cảnh để định cư ở nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoài chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế."

Quy định này cho thấy, không chỉ người đại diện theo pháp luật mà cả "chủ sở hữu hưởng lợi" của doanh nghiệp cũng nằm trong diện bị xem xét tạm hoãn xuất cảnh nếu doanh nghiệp thuộc trường hợp bị cưỡng chế nợ thuế. Điều này ngăn chặn tình trạng các chủ doanh nghiệp thực tế lẩn tránh trách nhiệm bằng cách thuê người khác đứng tên đại diện pháp luật.

Để tránh rơi vào nhóm rủi ro cao và gặp phải những rắc rối pháp lý không đáng có khi xuất cảnh, các doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh cần chủ động tự rà soát, đối chiếu công nợ thuế định kỳ, thực hiện nộp thuế đúng hạn và phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế quản lý trực tiếp khi có phát sinh vướng mắc về nghĩa vụ tài chính.