Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra bứt phá, việc tự chủ công nghệ, làm chủ các công nghệ nền tảng và công nghệ lõi trở thành yếu tố sống còn đối với an ninh quốc gia cũng như sự phát triển bứt phá của nền kinh tế. Nhằm cụ thể hóa cơ chế tài chính đột phá, bệ đỡ cho các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu dấn thân vào những mảng công nghệ đầy thách thức, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 49/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết cơ chế tài chính áp dụng đối với nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược.

Văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2026, mang đến những thay đổi có tính chất bản lề trong cách thức Nhà nước phân bổ kinh phí, quản lý tài chính và khoán chi cho hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo cấp quốc gia.

Trường hợp nào được Ngân sách Nhà nước tài trợ tối đa 100% kinh phí?

Tại khoản 2 Điều 4 Thông tư 49/2026/TT-BKHCN, Nhà nước thể hiện sự đồng hành toàn diện đối với các dự án khoa học trọng điểm khi xác định mức hỗ trợ dựa trên tính chất, mục tiêu và tầm quan trọng của từng nhiệm vụ cụ thể. Theo đó, ngân sách nhà nước sẽ đảm bảo hỗ trợ tối đa đến 100% toàn bộ kinh phí thực hiện cho các nhiệm vụ thuộc một trong ba nhóm trường hợp sau:

• Nhiệm vụ do Nhà nước trực tiếp đặt hàng: Các chương trình nghiên cứu được các cơ quan thẩm quyền quốc gia xác định là nhu cầu cấp thiết phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ chủ quyền và nâng cao vị thế đất nước theo Quyết định 1493/QĐ-TTg năm 2026.
• Nhiệm vụ nghiên cứu làm chủ công nghệ lõi và công nghệ nền tảng: Bao gồm các dự án phát triển công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, vật liệu mới hoặc các giải pháp kỹ thuật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với năng lực tự chủ công nghệ quốc gia, quốc phòng và an ninh nội địa.
• Nhiệm vụ có mức độ rủi ro cao về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Những nghiên cứu tiên phong, chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi rủi ro cao về mặt lý thuyết và thử nghiệm nhưng hứa hẹn tạo ra bước nhảy vọt vượt trội nếu thử nghiệm thành công.

Cơ chế hỗ trợ kinh phí đối với sản phẩm có khả năng thương mại hóa

Không chỉ dừng lại ở các đề tài nghiên cứu thuần túy lý thuyết hay phục vụ nhiệm vụ an ninh quốc phòng, Thông tư 49/2026/TT-BKHCN cũng mở rộng cơ chế phối hợp vốn cho các dự án phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược có khả năng thương mại hóa cao.

Đối với các nhiệm vụ phát triển sản phẩm công nghệ có khả năng ứng dụng thực tiễn, chuyển giao công nghệ hoặc đưa ra thị trường tiêu thụ, Nhà nước thiết lập cơ chế hỗ trợ linh hoạt với mức kinh phí cấp từ ngân sách tối đa lên tới 70%. Phần 30% kinh phí còn lại sẽ do tổ chức chủ trì, doanh nghiệp hợp tác hoặc các nguồn huy động xã hội hóa hợp pháp khác bảo đảm. Mô hình này giúp chia sẻ rủi ro tài chính giữa Nhà nước và doanh nghiệp, thúc đẩy tinh thần dấn thân của các đơn vị kinh tế tư nhân vào lĩnh vực R&D công nghệ cao.

Đổi mới cơ chế quản lý tài chính: Gắn kinh phí với kết quả đầu ra

Một điểm đột phá nổi bật của Thông tư 49/2026/TT-BKHCN so với các quy định trước đây là việc xóa bỏ tư duy quản lý tài chính theo chứng từ thanh toán rườm rà, chuyển sang cơ chế quản lý hiện đại gắn kinh phí với kết quả nghiên cứu cụ thể. Điều này phù hợp với định hướng khung của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025.

• Lập dự toán dựa trên sản phẩm đầu ra: Việc xây dựng dự toán kinh phí không dựa trên số lượng hóa đơn, chứng từ hành chính phát sinh mà dựa trên mục tiêu, các sản phẩm đầu ra đo lường được, danh mục các gói công việc và các mốc đánh giá tiến độ của nhiệm vụ quy định tại Thông tư 42/2026/TT-BKHCN.
• Giải ngân theo tiến độ thực hiện: Ngân sách nhà nước được cấp và giải ngân trực tiếp theo từng mốc tiến độ cùng kết quả nghiệm thu thành phần đạt được của nhiệm vụ.
• Cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng: Tổ chức chủ trì nhiệm vụ được trao quyền tự chủ tối đa trong việc điều phối, phân bổ kinh phí được duyệt; áp dụng cơ chế khoán chi trọn gói theo sản phẩm nghiệm thu cuối cùng.
• Thu hút chuyên gia và nhân lực chất lượng cao: Các đơn vị chủ trì nghiên cứu được phép chủ động thuê chuyên gia tư vấn trong nước và quốc tế theo mức giá thị trường phù hợp với yêu cầu chuyên môn thực tế của nhiệm vụ, giải phóng hoàn toàn rào cản về trần thù lao cứng nhắc trước đây.

Cơ chế tài chính thông thoáng và minh bạch này được kỳ vọng sẽ giải tỏa nỗi lo ngại về thủ tục thanh quyết toán phức tạp cho giới nghiên cứu, tạo động lực mạnh mẽ để thu hút các nhà khoa học giỏi, các tập đoàn công nghệ lớn cùng tham gia vào công cuộc làm chủ công nghệ chiến lược quốc gia.