Việc xác định số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp xã không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là nền tảng quan trọng để đảm bảo quyền đại diện dân chủ của Nhân dân tại cơ sở. Bước sang nhiệm kỳ 2026 - 2031, các quy định về cơ cấu và số lượng đại biểu đã có những hướng dẫn cụ thể nhằm phù hợp với tình hình thực tiễn và sự biến động dân cư.

Căn cứ pháp lý xác định số lượng đại biểu nhiệm kỳ 2026 - 2031

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15 ngày 16/10/2025, việc xác định số lượng đại biểu HĐND được bầu ở mỗi đơn vị hành chính phải căn cứ vào Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 và số liệu dân số tính đến ngày 31/8/2025.

Đặc biệt, đối với các xã ở khu vực miền núi, hải đảo, yếu tố đặc thù về địa lý được xem xét kỹ lưỡng. Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm xác định danh sách các xã này để làm căn cứ tính toán số lượng đại biểu tăng thêm theo quy định. Ngoài ra, việc bố trí đại biểu hoạt động chuyên trách còn phải tuân thủ Nghị quyết 106/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Công thức tính số lượng đại biểu HĐND cấp xã

Căn cứ quy định tại Điều 30 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, số lượng đại biểu HĐND xã được xác định dựa trên hai nhóm đối tượng chính:

• Đối với xã miền núi, hải đảo: Nếu có dưới hoặc bằng 5.000 dân thì được bầu 15 đại biểu. Trường hợp trên 5.000 dân đến 10.000 dân, cứ thêm 1.000 dân sẽ tăng thêm 01 đại biểu. Nếu trên 10.000 dân, cứ mỗi 3.000 dân tăng thêm sẽ có thêm 01 đại biểu, nhưng tổng số không quá 30 đại biểu.
• Đối với xã đồng bằng: Nếu có dưới hoặc bằng 10.000 dân được bầu 15 đại biểu. Từ trên 10.000 dân đến 20.000 dân, mỗi 2.000 dân tăng thêm được bầu thêm 01 đại biểu. Trên 20.000 dân, cứ mỗi 6.000 dân tăng thêm sẽ có thêm 01 đại biểu, tối đa là 30 đại biểu.

Tiêu chuẩn khắt khe đối với người ứng cử đại biểu HĐND

Không chỉ dừng lại ở số lượng, chất lượng của đội ngũ đại biểu cũng là yếu tố then chốt. Điều 5 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 đã định nghĩa rõ vai trò và tiêu chuẩn của người đại biểu:

"Đại biểu Hội đồng nhân dân là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm trước cử tri địa phương và trước Hội đồng nhân dân về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn đại biểu của mình."

Các tiêu chuẩn bắt buộc bao gồm: Trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp; chỉ có duy nhất quốc tịch Việt Nam; có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính; có trình độ học vấn và chuyên môn phù hợp; đồng thời phải có mối liên hệ chặt chẽ với Nhân dân tại đơn vị hành chính mà mình ứng cử.

Việc xác định chính xác số lượng đại biểu HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2026 - 2031 theo đúng tinh thần của Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15 sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở, đảm bảo tiếng nói của người dân luôn được lắng nghe và giải quyết kịp thời.