Trong nỗ lực quyết liệt nhằm gỡ bỏ "thẻ vàng" của Ủy ban Châu Âu (EC) đối với thủy sản Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Nghị định 246/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Văn bản pháp lý mới này được ban hành ngày 29/06/2026 và sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 18/08/2026, thay thế hoàn toàn cho Nghị định 38/2024/NĐ-CP.

Đáng chú ý, tại thời điểm hiện tại (tháng 7/2026), dù Nghị định mới chưa chính thức có hiệu lực nhưng các địa phương ven biển và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản đã bắt đầu ráo riết chuẩn bị các phương án thích ứng. Nhiều hành vi liên quan đến khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), quản lý cảng cá và truy xuất nguồn gốc thủy sản đã được tăng mức phạt rất mạnh hoặc bổ sung khung xử phạt riêng biệt, thể hiện thái độ không khoan nhượng của cơ quan quản lý đối với các hành vi vi phạm.

1. Tăng mức phạt đối với tàu cá nước ngoài hoạt động trong vùng biển Việt Nam

Một trong những điểm mới nổi bật nhất nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia và nguồn lợi thủy sản là việc tăng mạnh chế tài đối với các tàu cá nước ngoài vi phạm. Theo quy định tại Điều 27 Nghị định 246/2026/NĐ-CP, mức phạt đối với thuyền trưởng tàu cá của tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động trong vùng biển Việt Nam đã được nâng lên một khung cao hơn hẳn:

• Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với các hành vi: Không thông báo trước khi đưa tàu vào vùng biển Việt Nam; cập không đúng cảng ghi trong giấy phép; không mang đầy đủ giấy tờ gốc theo quy định; vi phạm về nhật ký khai thác, báo cáo hoặc không tiếp nhận giám sát viên theo quy định pháp luật.
• Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng nếu tàu cá nước ngoài hoạt động không đúng vùng, nghề hoặc lĩnh vực ghi trong giấy phép khai thác thủy sản.
• Phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng đối với trường hợp tái phạm hoặc vi phạm hành chính nhiều lần trong lĩnh vực này.

Sự thay đổi này là rất lớn khi đối chiếu với quy định cũ tại Điều 26 Nghị định 38/2024/NĐ-CP, nơi các mức phạt tương ứng chỉ dừng lại ở mức 50 - 100 triệu đồng, 100 - 200 triệu đồng và 200 - 300 triệu đồng. Việc tăng gấp đôi mức phạt tối đa lên tới nửa tỷ đồng gửi đi thông điệp đanh thép về việc bảo vệ nghiêm ngặt ranh giới biển và tài nguyên quốc gia.

2. Tăng mức phạt chuyển tải, vận chuyển thủy sản khai thác bất hợp pháp ngoài vùng biển Việt Nam

Hành vi tiếp tay cho các hoạt động khai thác IUU thông qua việc thu gom, vận chuyển, chuyển tải thủy sản trái phép cũng bị siết chặt. khoản 4 Điều 25 Nghị định 246/2026/NĐ-CP đã phân loại chi tiết quy mô tàu cá để áp dụng mức phạt tăng nặng đối với thuyền trưởng và chủ tàu có hành vi chuyển tải hoặc vận chuyển nguồn lợi thủy sản từ tàu khai thác bất hợp pháp ở ngoài vùng biển Việt Nam:

• Tàu có chiều dài lớn nhất dưới 12 mét: Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng;
• Tàu từ 12 mét đến dưới 15 mét: Phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng;
• Tàu từ 15 mét đến dưới 24 mét: Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng;
• Tàu từ 24 mét trở lên: Phạt tiền từ 250.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng.

Trước đây, theo Điều 24 Nghị định 38/2024/NĐ-CP, mức phạt đối với ba nhóm tàu dưới 24 mét lần lượt chỉ là 80 - 100 triệu đồng, 100 - 150 triệu đồng và 150 - 200 triệu đồng; đồng thời hoàn toàn bỏ ngỏ khung phạt riêng đối với nhóm tàu siêu lớn từ 24 mét trở lên. Việc bổ sung khung phạt riêng cho tàu từ 24 mét trở lên với mức phạt kịch khung 300 triệu đồng là giải pháp cần thiết để ngăn chặn các đầu nậu thu mua quy mô lớn trên biển.

Song song đó, Nghị định mới cũng thiết lập ranh giới pháp lý rõ ràng khi quy định riêng mức phạt đối với hành vi chuyển tải hoặc vận chuyển thủy sản từ tàu khai thác bất hợp pháp ngay trong vùng biển Việt Nam, với mức phạt cao nhất dao động từ 200.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng đối với tàu từ 24 mét trở lên.

3. Tăng phạt khi để tàu cá khai thác bất hợp pháp bốc dỡ tại cảng

Cảng cá là chốt chặn quan trọng cuối cùng để kiểm soát nguồn gốc thủy sản trước khi đưa vào thị trường tiêu thụ hoặc chế biến xuất khẩu. Nhận thức được tầm quan trọng này, Chính phủ đã nâng cao trách nhiệm của các tổ chức quản lý cảng cá bằng cách tăng mạnh chế tài xử phạt.

Theo quy định tại khoản 6 Điều 42 Nghị định 246/2026/NĐ-CP, hành vi để tàu cá khai thác thủy sản bất hợp pháp bốc dỡ thủy sản tại cảng cá sẽ bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng.

So với mức phạt cũ từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng quy định tại khoản 4 Điều 40 Nghị định 38/2024/NĐ-CP, mức phạt mới đã tăng thêm 20 triệu đồng ở cả giới hạn tối thiểu và tối đa. Điều này buộc ban quản lý các cảng cá phải nâng cao năng lực giám sát, kiểm tra chặt chẽ nhật ký hành trình và thiết bị giám sát hành trình (VMS) của tàu cá trước khi cho phép cập cảng bốc dỡ hàng.

4. Bổ sung mức phạt đối với vi phạm về xác nhận nguồn gốc thủy sản tại cảng cá

Để ngăn chặn tình trạng "hợp thức hóa" thủy sản khai thác lậu, Điều 42 Nghị định 246/2026/NĐ-CP đã bổ sung các khung phạt rất chi tiết và nghiêm khắc liên quan đến hoạt động xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản tại cảng cá:

• Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khi cảng cá đó chưa được cơ quan có thẩm quyền chỉ định là cảng xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với hành vi cấp Giấy xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác vượt quá sản lượng khai thác thực tế của tàu cá, tùy thuộc vào khối lượng cấp vượt.
• Đặc biệt, trường hợp tái phạm hoặc vi phạm hành chính nhiều lần, mức phạt tiền sẽ được áp dụng bằng hai lần mức phạt tương ứng (lên tới tối đa 400.000.000 đồng).

Quy định này đánh thẳng vào các hành vi gian lận hồ sơ, cấp khống giấy tờ xác nhận nguồn gốc - một trong những kẽ hở lớn khiến EC liên tục cảnh báo Việt Nam trong các đợt thanh tra IUU trước đây.

5. Bổ sung mức phạt đối với vi phạm về truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác

Không chỉ dừng lại ở cảng cá, chuỗi cung ứng thủy sản từ khâu thu mua, chế biến đến xuất khẩu cũng được đưa vào tầm ngắm pháp lý. khoản 1 Điều 43 Nghị định 246/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với các cơ sở có hành vi:

• Không lưu trữ đầy đủ hồ sơ, tài liệu, bằng chứng chứng minh nguồn gốc hợp pháp của thủy sản khai thác trong nước được sử dụng để chế biến, xuất khẩu;
• Không thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác theo quy định;
• Hệ thống truy xuất nguồn gốc tại cơ sở không bảo đảm khả năng truy xuất được nguồn gốc nguyên liệu thủy sản;
• Cung cấp không đúng hoặc không đầy đủ thông tin trong các giấy tờ xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản;
• Quảng cáo trái quy định pháp luật để kinh doanh các loài thủy sản nguy cấp, quý, hiếm hoặc loài thuộc các Phụ lục của Công ước CITES.

Nhóm chế tài mới này buộc các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản phải chuyên nghiệp hóa quy trình quản lý, xây dựng hệ thống số hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc nghiêm túc, thay vì chỉ đối phó bằng hồ sơ giấy như trước đây.

Lời khuyên thiết thực cho ngư dân và doanh nghiệp trước giờ G

Với việc Nghị định 246/2026/NĐ-CP sắp chính thức có hiệu lực vào ngày 18/08/2026, khoảng thời gian chuẩn bị này là vô cùng quý giá. Để tránh những khoản phạt khổng lồ có thể làm khánh kiệt gia sản hoặc đình trệ hoạt động kinh doanh, các bên liên quan cần chủ động thực hiện ngay các biện pháp sau:

1. Đối với chủ tàu và thuyền trưởng: Tuyệt đối không tắt thiết bị giám sát hành trình (VMS) khi đang hoạt động trên biển; ghi chép nhật ký khai thác đầy đủ, trung thực; chỉ cập cảng và bốc dỡ thủy sản tại các cảng cá được chỉ định hợp pháp.
2. Đối với Ban quản lý cảng cá: Thắt chặt quy trình kiểm tra tàu cập cảng, kiên quyết từ chối bốc dỡ và lập biên bản xử lý đối với các tàu có dấu hiệu khai thác IUU; chuẩn hóa quy trình cấp giấy xác nhận nguồn gốc nguyên liệu, tuyệt đối không ký khống hoặc ký vượt sản lượng.
3. Đối với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu: Rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng, xây dựng hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc nội bộ đồng bộ; kiên quyết từ chối thu mua nguyên liệu không rõ nguồn gốc hoặc từ các tàu cá nằm trong danh sách đen vi phạm IUU.

Việc tăng nặng mức phạt không nhằm mục đích gây khó dễ cho ngư dân, mà là hành động cần thiết để bảo vệ uy tín của ngành thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế, hướng tới một nghề cá bền vững, có trách nhiệm và sớm đưa thủy sản Việt Nam thoát khỏi bóng ma "thẻ vàng" EC.