Sau nhiều vòng thảo luận và cân nhắc giữa các bộ ngành, tại phiên họp thường kỳ tháng 7 năm 2018, Chính phủ đã chính thức phát đi tín hiệu vui nhất trong năm đối với ngành giáo dục: Đồng ý phương án miễn học phí cho học sinh Trung học cơ sở (THCS) hệ công lập.

Bước ngoặt từ Nghị quyết 104/NQ-CP: Hiện thực hóa phổ cập giáo dục

Quyết định mang tính lịch sử này được ghi nhận cụ thể tại Nghị quyết 104/NQ-CP ban hành ngày 08/08/2018. Theo đó, Chính phủ thống nhất với phương án do Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất về việc miễn học phí cho trẻ em mầm non 5 tuổi và học sinh THCS theo lộ trình.

Trước đó, đề xuất này từng vấp phải không ít rào cản. Trong quá trình soạn thảo dự án Luật Giáo dục sửa đổi (thay thế cho Luật Giáo dục 2005), Bộ Tài chính và Bộ Nội vụ từng bày tỏ sự lo ngại về áp lực lên ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, với quyết tâm thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, Chính phủ đã khẳng định việc miễn học phí là cần thiết để đảm bảo quyền học tập của công dân theo Hiến pháp 2013.

Việc miễn học phí không chỉ đơn thuần là giảm bớt vài chục nghìn đồng mỗi tháng, mà còn là đòn bẩy quan trọng để duy trì kết quả phổ cập giáo dục THCS, đặc biệt là tại các vùng sâu, vùng xa, nơi mà chi phí học tập dù nhỏ vẫn là gánh nặng khiến nhiều em phải bỏ học giữa chừng.

Nỗi lo lạm thu: Khi 'miễn cái nhỏ' lại 'đẻ cái to'

Dù đón nhận tin vui, nhưng nhiều phụ huynh vẫn không khỏi lo lắng về tình trạng lạm thu vốn đã nhức nhối nhiều năm qua. Thực tế cho thấy, khi học phí được miễn hoặc giảm, các trường thường có xu hướng phát sinh thêm các khoản "tự nguyện" hoặc phụ thu dưới danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Để ngăn chặn tình trạng này, ngay trong bối cảnh chuẩn bị cho năm học mới 2018-2019, các địa phương đã có những động thái quyết liệt. Điển hình như tại Hà Nội, UBND Thành phố đã ban hành Công văn 3464/UBND-KGVX yêu cầu xử lý nghiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục nếu để xảy ra lạm thu. Các khoản thu phải được công khai, minh bạch và đúng quy định của pháp luật.

Các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh rằng, việc miễn học phí theo Nghị quyết 104/NQ-CP cần đi đôi với việc siết chặt quản lý tài chính tại các trường học. Nếu không, ý nghĩa nhân văn của chính sách sẽ bị lu mờ bởi những khoản thu "biến tướng", gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Lời khuyên cho phụ huynh trong giai đoạn chuyển đổi

Trong thời gian chờ đợi lộ trình miễn học phí được triển khai chính thức và đồng bộ, phụ huynh cần lưu ý:

• Nắm vững quy định: Chỉ nộp các khoản thu theo đúng danh mục đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
• Phát huy vai trò giám sát: Ban đại diện cha mẹ học sinh cần hoạt động đúng chức năng, không được trở thành "cánh tay nối dài" để thu các khoản trái quy định.
• Phản ánh kịp thời: Khi phát hiện dấu hiệu lạm thu, cần báo ngay cho đường dây nóng của Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan quản lý địa phương.

Chính sách miễn học phí THCS là một bước tiến dài của nền giáo dục Việt Nam. Hy vọng rằng, với sự chỉ đạo sát sao từ Chính phủ và sự giám sát của cộng đồng, niềm vui này sẽ trọn vẹn hơn khi gánh nặng chi phí học tập thực sự được trút bỏ khỏi vai người dân.