Luật Trẻ em 2016 được Quốc hội thông qua ngày 05/04/2016 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/06/2017. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, thay thế cho Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, nhằm cụ thể hóa Hiến pháp 2013 và Công ước quốc tế về quyền trẻ em. Tính đến thời điểm tháng 11/2018, việc triển khai Luật đã đi vào thực tiễn với nhiều quy định mới mẻ, đề cao sự an toàn và phát triển toàn diện của trẻ.

1. Mở rộng khái niệm: Trẻ em là người dưới 16 tuổi

Một trong những thay đổi căn bản nhất tại Điều 1 Luật Trẻ em 2016 chính là định nghĩa về đối tượng điều chỉnh. Theo đó:

Trẻ em là người dưới 16 tuổi.

Điểm mới ở đây là Luật không còn giới hạn phạm vi chỉ là "công dân Việt Nam" như trước. Quy định này mở rộng sự bảo vệ của pháp luật đến cả trẻ em là người nước ngoài cư trú tại Việt Nam, đảm bảo tính nhân văn và phù hợp với các cam kết quốc tế.

2. Hệ thống hóa 25 quyền cơ bản của trẻ em

Thay vì quy định rải rác, Luật Trẻ em 2016 đã dành trọn Mục 1 Chương II để quy định cụ thể 25 quyền của trẻ em. Trong đó, nổi bật là các quyền:

• Quyền sống: Được bảo đảm tốt nhất các điều kiện sống và phát triển.
• Quyền bí mật đời sống riêng tư: Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và gia đình.
• Quyền được giáo dục, học tập: Bình đẳng về cơ hội học tập và phát triển năng khiếu.

3. Thiết lập 03 cấp độ bảo vệ trẻ em chuyên sâu

Để việc bảo vệ trẻ em không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, Luật quy định quy trình bảo vệ nghiêm ngặt qua 3 cấp độ tại các Điều 48, 49 và 50:

• Cấp độ phòng ngừa: Áp dụng cho mọi trẻ em nhằm xây dựng môi trường an toàn.
• Cấp độ hỗ trợ: Áp dụng cho trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột hoặc có hoàn cảnh đặc biệt.
• Cấp độ can thiệp: Áp dụng cho trẻ em đã bị xâm hại nhằm ngăn chặn hành vi và phục hồi tâm lý.

4. Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng: Quyền từ đủ 7 tuổi

Trong kỷ nguyên số, Điều 21 Luật Trẻ em 2016 và Điều 36 Nghị định 56/2017/NĐ-CP đưa ra quy định rất tiến bộ: Việc đưa thông tin, hình ảnh bí mật đời sống riêng tư của trẻ lên mạng phải có sự đồng ý của cha mẹ. Đặc biệt, nếu trẻ từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải được sự đồng ý của chính trẻ.

5. Bảo mật thông tin trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS

Nhằm chống kỳ thị và phân biệt đối xử, pháp luật yêu cầu bảo mật tuyệt đối thông tin của trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS. Các dịch vụ hỗ trợ từ y tế đến giáo dục phải được thực hiện dựa trên nguyên tắc tôn trọng bí mật đời sống riêng tư của các em.

6. Tổng đài quốc gia 111 - Cứu cánh cho trẻ em

Theo Nghị định 56/2017/NĐ-CP, Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em với số hiệu 111 hoạt động 24/7. Đây là nơi tiếp nhận mọi thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em và tư vấn tâm lý, pháp luật hoàn toàn miễn phí.

7. Hình phạt nghiêm khắc cho hành vi ngược đãi

Căn cứ khoản 2 Điều 185 Bộ luật Hình sự 2015, hành vi đối xử tồi tệ hoặc bạo lực với con cháu là người dưới 16 tuổi có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm. Nếu gây thương tích, dù tỷ lệ dưới 11% vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

8. Tử hình đối với tội hiếp dâm trẻ em dưới 10 tuổi

Để răn đe các tội ác xâm hại tình dục, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) quy định mức án cao nhất là tử hình đối với hành vi hiếp dâm người dưới 10 tuổi. Đây là biện pháp mạnh tay nhằm bảo vệ sự trong sáng và tính mạng của trẻ em.

9. Bán ma túy cho trẻ em bị phạt đến 15 năm tù

Hành vi lôi kéo, sử dụng hoặc bán chất gây nghiện cho trẻ em bị nghiêm cấm tuyệt đối. Theo khoản 2 Điều 251 Bộ luật Hình sự 2015, người nào bán ma túy cho người dưới 16 tuổi sẽ đối mặt với khung hình phạt từ 07 năm đến 15 năm tù.

Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp quý độc giả có cái nhìn sâu sắc hơn về các quy định mới của Luật Trẻ em, từ đó chung tay xây dựng một môi trường sống an toàn, lành mạnh cho thế hệ tương lai.