Bước sang tháng 3/2026, bức tranh pháp lý Việt Nam có những chuyển biến mạnh mẽ với sự ra đời và có hiệu lực của nhiều văn bản quan trọng. Từ việc lần đầu tiên luật hóa trí tuệ nhân tạo đến những cải cách sâu rộng trong lĩnh vực đầu tư, ngân hàng và an sinh xã hội, các chính sách này hứa hẹn sẽ tạo ra hành lang pháp lý minh bạch và an toàn hơn cho cả người dân và doanh nghiệp.

1. Trí tuệ nhân tạo (AI) lần đầu được luật hóa bài bản tại Việt Nam

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất và thu hút sự quan tâm lớn nhất của dư luận xã hội cũng như giới công nghệ là việc Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026. Đây được xem là bước đi mang tính tiên phong, đặt nền móng vững chắc cho việc quản lý và phát triển công nghệ tương lai một cách bền vững, an toàn và có trách nhiệm.

Theo quy định chi tiết tại Điều 3 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, trí tuệ nhân tạo được định nghĩa một cách khoa học là hệ thống thực hiện các năng lực trí tuệ con người bằng phương tiện điện tử. Tuy nhiên, xuyên suốt toàn bộ đạo luật này, nhà làm luật luôn nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi là "lấy con người làm trung tâm", bảo đảm công nghệ phục vụ đời sống và sự tiến bộ của xã hội.

Theo quy định tại Điều 4 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025: Trí tuệ nhân tạo phải bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư và không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm của con người trong các quyết định quan trọng.

Bên cạnh việc khuyến khích nghiên cứu và phát triển, luật cũng thiết lập các rào cản kỹ thuật và pháp lý nghiêm ngặt để ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn. Cụ thể, Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 nghiêm cấm các hành vi lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức của người dùng, hoặc thực hiện các hành vi gây tổn hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

2. Cắt giảm mạnh mẽ điều kiện đầu tư kinh doanh, khơi thông nguồn lực

Cũng bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, Luật Đầu tư 2025 đi vào cuộc sống mang theo kỳ vọng lớn về một làn sóng cải cách thủ tục hành chính mạnh mẽ. Điểm đáng chú ý nhất là tại Phụ lục IV của luật này, danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã được rà soát, tinh giản và cắt giảm một cách triệt để.

Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực dịch vụ bổ trợ như dịch vụ làm thủ tục về thuế, đại lý hải quan, hay hoạt động giám định thương mại. Việc nới lỏng và làm rõ phạm vi điều kiện giúp các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, dễ dàng tiếp cận thị trường, giảm thiểu chi phí tuân thủ pháp luật. Đây là minh chứng rõ nét cho nỗ lực của Chính phủ trong việc cải thiện chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia, thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư chất lượng cao trong và ngoài nước.

Môi trường kinh doanh chuyên nghiệp được thúc đẩy bởi các chính sách mới (ảnh minh họa)

3. Tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội cho doanh nghiệp đang trong quá trình phục hồi

Nhằm đồng hành và tháo gỡ khó khăn tài chính cho các đơn vị sử dụng lao động gặp khủng hoảng, Luật Phục hồi, phá sản 2025 đã đưa ra một chính sách nhân văn và thiết thực liên quan đến nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH).

Theo đó, khi doanh nghiệp đang thực hiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh dưới sự giám sát của Tòa án và các cơ quan chức năng, họ sẽ được hưởng cơ chế đặc thù về dòng tiền.

Cụ thể, theo quy định tại khoản 3 Điều 30 Luật Phục hồi, phá sản 2025, doanh nghiệp được phép tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội vào quỹ hưu trí và tử tuất với thời gian tạm dừng tối đa lên đến 12 tháng.

Quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực tài chính tức thời để tập trung nguồn lực tái cấu trúc sản xuất, mà vẫn bảo đảm duy trì công ăn việc làm và các quyền lợi an sinh xã hội cơ bản khác cho người lao động sau khi doanh nghiệp vượt qua giai đoạn hiểm nghèo.

4. Cấp mã định danh điện tử riêng biệt cho từng căn hộ chung cư

Trong nỗ lực số hóa ngành bất động sản và quản lý đô thị, Nghị định 357/2025/NĐ-CP về xây dựng, quản lý và sử dụng hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản mang đến một quy định mang tính đột phá: Mỗi sản phẩm bất động sản (bao gồm nhà ở riêng lẻ, từng căn hộ chung cư, diện tích sàn xây dựng) khi đưa vào giao dịch sẽ được cấp một mã định danh điện tử duy nhất.

Căn cứ theo khoản 5 Điều 3 Nghị định 357/2025/NĐ-CP, mã định danh này là một chuỗi ký tự không quá 40 ký tự, chứa đựng các thông tin cơ bản về vị trí, diện tích, tình trạng pháp lý của bất động sản. Việc áp dụng mã định danh điện tử được kỳ vọng sẽ triệt tiêu hoàn toàn tình trạng giao dịch bất động sản "hai giá", ngăn chặn hiệu quả các dự án "ma", bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người mua nhà và giúp cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát thị trường một cách minh bạch.

5. Siết chặt an toàn thanh toán trực tuyến và bảo mật tài khoản ngân hàng

Trước diễn biến phức tạp của tội phạm công nghệ cao, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành các quy định kỹ thuật mới nhằm bảo vệ tối đa tài sản của khách hàng gửi tiền trực tuyến.

Theo quy định tại Thông tư 77/2025/TT-NHNN (sửa đổi Thông tư 50/2024/TT-NHNN), các ứng dụng ngân hàng di động (Mobile Banking) bắt buộc phải tích hợp tính năng tự động phát hiện và ngắt kết nối dịch vụ ngay lập tức nếu phát hiện thiết bị của khách hàng đã bị bẻ khóa hệ điều hành (root đối với Android hoặc jailbreak đối với iOS), hoặc khi phát hiện có dấu hiệu bị can thiệp bởi các phần mềm độc hại, mã lạ điều khiển từ xa.

Đồng thời, Thông tư 25/2025/TT-NHNN (sửa đổi Thông tư 17/2024/TT-NHNN) cũng đưa ra yêu cầu nghiêm ngặt đối với các hộ kinh doanh. Theo đó, các hộ kinh doanh khi thực hiện giao dịch thanh toán bắt buộc phải sử dụng tài khoản ngân hàng đăng ký đúng theo tên trên Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, tuyệt đối không được sử dụng tài khoản cá nhân của chủ hộ để thực hiện các giao dịch kinh doanh thương mại, nhằm minh bạch hóa dòng tiền và chống thất thu thuế.

6. Hướng dẫn mới về xếp lương công chức và siết chặt quản lý quỹ từ thiện

Về chế độ chính sách đối với cán bộ, công chức, Thông tư 1/2026/TT-BNV của Bộ Nội vụ đã đưa ra những hướng dẫn rất cụ thể và chi tiết về cách xếp lương đối với người được tuyển dụng vào công chức. Việc xếp lương mới sẽ căn cứ chặt chẽ vào vị trí việc làm, trình độ đào tạo và hệ số lương cũ (nếu có), bảo đảm tính kế thừa, công bằng, tránh lãng phí nhân lực và khuyến khích những người có năng lực cống hiến cho khu vực công.

Ở một khía cạnh khác liên quan đến hoạt động xã hội, Nghị định 03/2026/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện đã thiết lập một hành lang pháp lý cực kỳ minh bạch. Nghị định yêu cầu tất cả các quỹ từ thiện hoạt động tại Việt Nam phải thực hiện công khai toàn bộ các khoản đóng góp, tài trợ nhận được cũng như kết quả, tiến độ sử dụng tài sản trước ngày 31/3 hằng năm trên các phương tiện thông tin đại chúng và trang thông tin điện tử của quỹ. Quy định này giúp củng cố niềm tin của cộng đồng, đưa hoạt động thiện nguyện đi vào nề nếp, chuyên nghiệp và đúng pháp luật.

Nhìn chung, những chính sách mới có hiệu lực từ tháng 3/2026 không chỉ thể hiện sự nhạy bén, thích ứng linh hoạt của hệ thống pháp luật Việt Nam trước những thay đổi nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội và công nghệ, mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, một xã hội số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.