Việc nhận nuôi con nuôi không chỉ là một hành động nhân văn mà còn là một thủ tục pháp lý quan trọng nhằm xác lập quan hệ cha mẹ và con lâu dài, bền vững. Để cụ thể hóa các quy định của Luật Nuôi con nuôi 2010, ngày 21/3/2011, Chính phủ đã ban hành Nghị định 19/2011/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật này.

Mức lệ phí đăng ký nuôi con nuôi theo quy định mới năm 2011

Một trong những nội dung được dư luận quan tâm nhất tại Nghị định 19/2011/NĐ-CP chính là việc ấn định mức lệ phí đăng ký. Theo đó, mức phí được phân chia rõ rệt tùy theo tính chất của việc nhận nuôi:

• Nuôi con nuôi trong nước: Mức lệ phí là 400.000 đồng/trường hợp.
• Nuôi con nuôi nước ngoài: Mức lệ phí là 9.000.000 đồng/trường hợp.
• Đăng ký tại Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài: Mức lệ phí là 3.000.000 đồng/trường hợp.

Việc quy định mức phí này nhằm đảm bảo kinh phí cho các hoạt động nghiệp vụ, thẩm định hồ sơ và theo dõi tình hình phát triển của trẻ sau khi được nhận nuôi.

Các trường hợp được miễn, giảm lệ phí nuôi con nuôi

Nhằm khuyến khích việc nhận nuôi trẻ em, đặc biệt là các trường hợp có quan hệ huyết thống hoặc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, Chính phủ đã quy định các chính sách miễn giảm nhân văn:

Đối với nuôi con nuôi trong nước:

Các trường hợp sau đây được miễn hoàn toàn lệ phí:

• Cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi.
• Cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi.
• Người nhận con nuôi cư trú tại vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Cán bộ tư pháp hướng dẫn người dân làm thủ tục đăng ký nuôi con nuôi (ảnh minh họa)

Đối với nuôi con nuôi nước ngoài:

Giảm 50% mức lệ phí đối với trường hợp cha dượng, mẹ kế hoặc người thân thích (cô, dì, chú, bác ruột) nhận cháu làm con nuôi. Đặc biệt, nếu nhận từ 02 trẻ em trở lên là anh chị em ruột làm con nuôi thì từ trẻ thứ hai trở đi cũng được giảm 50% mức phí.

Đăng ký nuôi con nuôi thực tế: Thời hạn đến hết năm 2015

Một điểm đáng lưu ý trong Nghị định 19/2011/NĐ-CP là việc giải quyết các trường hợp nuôi con nuôi thực tế phát sinh trước ngày 01/01/2011 nhưng chưa đăng ký. Nghị định quy định:

Việc nuôi con nuôi đã phát sinh trên thực tế giữa công dân Việt Nam với nhau mà chưa đăng ký trước ngày 01/01/2011, nếu đáp ứng các điều kiện quy định thì được đăng ký kể từ ngày 01/01/2011 đến hết ngày 31/12/2015.

Như vậy, người dân có khoảng thời gian 5 năm để hợp pháp hóa quan hệ nuôi con nuôi thực tế tại UBND cấp xã nơi thường trú của cha mẹ nuôi và con nuôi.

Thẩm quyền đăng ký việc nuôi con nuôi

Nghị định cũng phân định rõ thẩm quyền để người dân dễ dàng thực hiện thủ tục:

• Nuôi con nuôi trong nước: UBND cấp xã nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi hoặc của người nhận con nuôi (trong một số trường hợp cụ thể) thực hiện đăng ký.
• Nuôi con nuôi nước ngoài: UBND cấp tỉnh nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi quyết định.

Quy định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 08/5/2011, thay thế các quy định cũ tại Nghị định 68/2002/NĐ-CP và Nghị định 158/2005/NĐ-CP, đánh dấu một bước tiến mới trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý về quyền trẻ em tại Việt Nam.