Việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy (PCCC) không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là yêu cầu bắt buộc của pháp luật để bảo vệ tính mạng và tài sản cộng đồng. Mới đây, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 02/2024/NQ-HĐTP, làm rõ các tiêu chí truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội danh này.

Nhận diện hành vi vi phạm quy định về PCCC

Theo hướng dẫn, hành vi vi phạm quy định về PCCC được hiểu là các hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các quy định về an toàn cháy nổ theo Luật Phòng cháy và chữa cháy và các văn bản pháp luật liên quan khác.

Để một cá nhân bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các khoản 1, 2 và 3 Điều 313 Bộ luật Hình sự 2015, cần hội đủ ba điều kiện cốt yếu:

• Thực hiện hành vi vi phạm quy định an toàn PCCC.
• Có thiệt hại thực tế xảy ra (về người hoặc tài sản) theo định mức luật định.
• Mối quan hệ nhân quả: Hành vi vi phạm phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả thiệt hại.

Chưa cháy vẫn có thể bị xử lý hình sự?

Một điểm đáng chú ý tại khoản 4 Điều 313 Bộ luật Hình sự 2015 là quy định về trường hợp vi phạm khi "có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả". Nghị quyết 02/2024/NQ-HĐTP giải thích rõ đây là các tình huống:

• Chưa xảy ra cháy nhưng nếu không ngăn chặn kịp thời thì chắc chắn sẽ cháy và gây thiệt hại nghiêm trọng.
• Đã xảy ra cháy và tất yếu dẫn đến hậu quả lớn, nhưng nhờ được ngăn chặn kịp thời nên thiệt hại thực tế vẫn dưới mức xử lý hình sự thông thường.

"Ngăn chặn kịp thời" được hiểu là các biện pháp dập tắt đám cháy ngay lập tức, di chuyển chất nguy hiểm hoặc loại bỏ nguồn lửa, nguồn nhiệt ra khỏi khu vực cấm ngay khi phát hiện vi phạm.

Tình huống thực tế: Hút thuốc tại cây xăng

Để dễ hình dung, Nghị quyết đưa ra ví dụ về hành vi hút thuốc tại cây xăng. Nếu một người cố tình ném điếu thuốc đang cháy xuống đất tại khu vực bồn xăng, dù đám cháy được dập tắt ngay lập tức và chưa gây thiệt hại, người này vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 4 Điều 313 do hành vi này có khả năng thực tế dẫn đến thảm họa nếu không được ngăn chặn.

Quy định này nhằm răn đe những hành vi coi thường mạng sống và tài sản của người khác, nhấn mạnh rằng ý thức phòng ngừa quan trọng hơn việc khắc phục hậu quả.

Nghị quyết 02/2024/NQ-HĐTP chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 16/8/2024.