Từ ngày 01/07/2026, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành. Đây được coi là một bước ngoặt lớn trong chính sách thuế tại Việt Nam khi nâng mức giảm trừ gia cảnh lên đáng kể, đồng thời bổ sung nhiều khoản giảm trừ chi phí thiết thực như y tế, giáo dục. Để giúp người nộp thuế nắm rõ quyền lợi và thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các nguyên tắc giảm trừ gia cảnh mới nhất áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 theo quy định tại Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP.

Bước ngoặt lịch sử từ Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Kể từ kỳ tính thuế năm 2026, chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) tại Việt Nam ghi nhận những cải cách mang tính đột phá nhằm khoan thư sức dân và hỗ trợ người lao động trước áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng. Cụ thể:

• Mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế: Được nâng lên mức 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm), tăng mạnh so với quy định cũ trước đây.
• Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: Được nâng lên mức 6,2 triệu đồng/tháng (tương đương 74,4 triệu đồng/năm).
• Bổ sung khoản giảm trừ chi phí y tế và giáo dục: Người nộp thuế là cá nhân cư trú được giảm trừ thêm các khoản chi thực tế cho y tế (tối đa 23 triệu đồng/năm) và giáo dục - đào tạo (tối đa 24 triệu đồng/năm) cho bản thân và người phụ thuộc khi có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp.
• Rút gọn biểu thuế lũy tiến từng phần: Biểu thuế áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công được rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, giúp giảm bớt gánh nặng thuế cho nhóm thu nhập trung bình.

Với những thay đổi này, Bộ Tài chính tính toán rằng một người lao động có 1 người phụ thuộc, nếu phát sinh các khoản chi phí y tế và giáo dục ở mức tối đa, thì phải có thu nhập trên 28,63 triệu đồng/tháng mới bắt đầu phải nộp thuế TNCN. Đây là một tin vui lớn cho hàng triệu người lao động Việt Nam.

Nguyên tắc giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế từ kỳ tính thuế 2026

Theo quy định tại Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, việc giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

Thứ nhất, nguyên tắc một địa điểm tại một thời điểm: Người nộp thuế có nhiều nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công thì tại một thời điểm, người nộp thuế chỉ được lựa chọn tính giảm trừ gia cảnh cho bản thân tại một nơi trả thu nhập. Khoản giảm trừ này được tính đủ theo tháng.

Ví dụ: Anh A trong tháng 7/2026 vừa làm việc cơ hữu tại Công ty X (nhận lương 20 triệu đồng/tháng), vừa làm bán thời gian tại Công ty Y (nhận lương 10 triệu đồng/tháng). Anh A phải lựa chọn đăng ký giảm trừ gia cảnh cho bản thân tại Công ty X hoặc Công ty Y, không được phép giảm trừ đồng thời ở cả hai nơi trong cùng một tháng.

Thứ hai, nguyên tắc tính đủ 12 tháng khi quyết toán: Trường hợp trong năm tính thuế cá nhân chưa giảm trừ cho bản thân hoặc giảm trừ cho bản thân chưa đủ 12 tháng thì được giảm trừ đủ 12 tháng khi thực hiện quyết toán thuế theo quy định. Điều này đảm bảo quyền lợi tối đa cho người lao động không làm việc liên tục đủ 12 tháng trong năm (ví dụ như nghỉ thai sản, thất nghiệp giữa chừng hoặc mới ra trường đi làm).

Thứ ba, quy định riêng đối với người nước ngoài: Đối với người nước ngoài là cá nhân cư trú tại Việt Nam, việc tính giảm trừ cho bản thân được thực hiện từ tháng 1 hàng năm hoặc từ tháng đến Việt Nam (trong trường hợp cá nhân lần đầu tiên có mặt tại Việt Nam) đến tháng kết thúc hợp đồng lao động và rời Việt Nam trong năm tính thuế (được tính đủ theo tháng).

Nguyên tắc giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc: Những điểm mấu chốt cần lưu ý

Việc giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc thường phức tạp hơn và dễ xảy ra sai sót trong quá trình kê khai. Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đã quy định rất rõ ràng các nguyên tắc để đảm bảo tính minh bạch và công bằng:

1. Điều kiện tiên quyết là phải đăng ký thuế: Người nộp thuế chỉ được tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc nếu người nộp thuế đã đăng ký thuế và được cấp mã số thuế cá nhân, đồng thời đã thực hiện đăng ký người phụ thuộc theo quy định.

2. Thời hạn đăng ký và tính ổn định: Thời hạn đăng ký người phụ thuộc cùng với hồ sơ chứng minh người phụ thuộc phải được hoàn thành trước ngày 31 tháng 12 của năm tính thuế. Việc đăng ký này được thực hiện ổn định cho các năm sau nếu không có sự thay đổi về người phụ thuộc hoặc hoàn cảnh nuôi dưỡng.

3. Nguyên tắc tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng: Trường hợp người nộp thuế chưa tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc trong năm tính thuế thì được tính giảm trừ cho người phụ thuộc kể từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng thực tế. Khi người nộp thuế đăng ký giảm trừ cho người phụ thuộc sẽ được tạm tính giảm trừ gia cảnh trong năm kể từ khi đăng ký người phụ thuộc (được tính đủ theo tháng).

4. Nguyên tắc không trùng lặp người phụ thuộc: Đây là nguyên tắc cực kỳ quan trọng để tránh trục lợi thuế:

• Trường hợp nhiều người nộp thuế có chung người phụ thuộc phải nuôi dưỡng (ví dụ: hai vợ chồng cùng nuôi con nhỏ hoặc cùng phụng dưỡng bố mẹ già) thì hai người nộp thuế phải tự thỏa thuận để đăng ký giảm trừ gia cảnh vào một người nộp thuế trong năm tính thuế. Trường hợp có thay đổi về thỏa thuận thì việc thay đổi chỉ được áp dụng cho kỳ tính thuế tiếp theo.
• Trường hợp người nộp thuế có nhiều nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công thì được lựa chọn nơi đăng ký giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc và phải đảm bảo mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm tính thuế.

Xử lý chuyển tiếp đối với kỳ tính thuế năm 2026

Do Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, nhưng các quy định liên quan đến thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú lại áp dụng cho trọn vẹn kỳ tính thuế năm 2026 (tính từ ngày 01/01/2026), Chính phủ đã đưa ra hướng dẫn chuyển tiếp rất cụ thể để tạo thuận lợi cho người nộp thuế:

Các trường hợp đã kê khai, nộp thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công cho kỳ tính thuế năm 2026 trong thời gian kể từ ngày 01/01/2026 đến trước ngày 01/07/2026 theo quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật về thuế TNCN áp dụng trước ngày 01/07/2026 (như Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14) thì không phải nộp lại hồ sơ khai thuế tháng, quý đã nộp. Thay vào đó, người nộp thuế và tổ chức chi trả thu nhập sẽ thực hiện điều chỉnh, tính toán lại theo mức giảm trừ gia cảnh mới khi thực hiện hồ sơ khai quyết toán thuế năm 2026.

Quy định này giúp đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính, tránh gây phiền hà, xáo trộn cho các doanh nghiệp và người lao động trong việc kê khai thuế hàng tháng, hàng quý, đồng thời vẫn đảm bảo người lao động được hưởng trọn vẹn chính sách ưu đãi thuế mới cho cả năm 2026.

Lời khuyên thiết thực cho người nộp thuế

Để tối ưu hóa quyền lợi hợp pháp của mình và tránh các rủi ro pháp lý không đáng có khi quyết toán thuế TNCN năm 2026, người lao động cần chủ động thực hiện các công việc sau:

1. Thu thập và lưu trữ hóa đơn, chứng từ y tế, giáo dục: Ngay từ bây giờ, hãy yêu cầu các cơ sở y tế (bệnh viện, phòng khám) và cơ sở giáo dục (trường học, trung tâm đào tạo) xuất hóa đơn điện tử hợp pháp cho các khoản chi phí khám chữa bệnh, học phí của bản thân và con cái, người phụ thuộc. Đây là căn cứ bắt buộc để được giảm trừ thuế vào cuối năm.
2. Rà soát lại thông tin người phụ thuộc: Đảm bảo tất cả người phụ thuộc đã được cấp mã số thuế và thông tin đăng ký trùng khớp giữa các thành viên trong gia đình để tránh trường hợp đăng ký trùng lặp dẫn đến bị cơ quan thuế từ chối và xử phạt.
3. Chủ động phối hợp với bộ phận kế toán: Trao đổi với bộ phận nhân sự, kế toán của doanh nghiệp nơi mình làm việc để cập nhật kịp thời các biểu mẫu đăng ký giảm trừ gia cảnh mới theo hướng dẫn của Nghị định 253/2026/NĐ-CP.