Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường bắt gặp các thông báo tìm kiếm thú cưng, giấy tờ thất lạc kèm theo lời cam kết "sẽ hậu tạ và hậu tạ xứng đáng". Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp sau khi nhận lại tài sản, chủ sở hữu lại "quên" luôn lời hứa hoặc tìm cách thoái thác việc trả thưởng. Vậy dưới góc độ pháp lý, hành vi hứa thưởng mà không thực hiện sẽ bị xử lý như thế nào?

Bản chất pháp lý của việc hứa thưởng

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, hứa thưởng được hiểu là một hành vi pháp lý đơn phương. Đây là sự tuyên bố ý chí của một chủ thể, cam kết sẽ trả một khoản lợi ích vật chất cho bất kỳ ai thực hiện được một công việc cụ thể do mình yêu cầu.

Cụ thể, tại Điều 570 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ:

Điều 570. Hứa thưởng

1. Người đã công khai hứa thưởng phải trả thưởng cho người đã thực hiện công việc theo yêu cầu của người hứa thưởng.

2. Công việc được hứa thưởng phải cụ thể, có thể thực hiện được, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Như vậy, khi một người đã công khai lời hứa (qua mạng xã hội, tờ rơi, loa phát thanh...) và có người thực hiện đúng công việc đó (tìm thấy chó lạc và trả lại), thì nghĩa vụ trả thưởng của người hứa đã phát sinh. Đây không còn là vấn đề "tình cảm" hay "tùy tâm" mà là một nghĩa vụ dân sự bắt buộc.

Người hứa thưởng có quyền rút lại lời hứa không?

Pháp luật cho phép người hứa thưởng rút lại tuyên bố của mình nhưng phải tuân thủ điều kiện khắt khe. Theo Điều 571 Bộ luật Dân sự 2015, việc rút lại chỉ được thực hiện khi chưa đến hạn bắt đầu thực hiện công việc. Đồng thời, việc rút lại phải được thực hiện theo đúng cách thức và phương tiện mà việc hứa thưởng đã được công bố trước đó.

Trong trường hợp tìm chó lạc, nếu người giúp đỡ đã tìm thấy và đang trên đường mang trả mà chủ sở hữu mới tuyên bố hủy hứa thưởng thì việc hủy bỏ này không có giá trị pháp lý đối với người đó.

Xử lý thế nào khi người hứa thưởng 'nuốt lời'?

Mặc dù Bộ luật Dân sự 2015 quy định nghĩa vụ trả thưởng, nhưng hiện nay pháp luật chưa có chế tài xử phạt hành chính cụ thể đối với hành vi "hứa lèo". Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người thực hiện công việc phải chịu mất quyền lợi.

Dưới đây là các bước người thực hiện công việc có thể thực hiện để đòi lại quyền lợi:

• Thương lượng và hòa giải: Nhắc lại lời hứa công khai và các bằng chứng (ảnh chụp tờ rơi, tin nhắn, bài đăng Facebook). Giải thích cho họ hiểu đây là nghĩa vụ pháp lý theo Điều 572 Bộ luật Dân sự 2015.
• Khởi kiện dân sự: Nếu giá trị phần thưởng lớn và có đủ bằng chứng, người thực hiện công việc có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người hứa thưởng cư trú để yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả thưởng.
• Tố giác hành vi lừa đảo (nếu có): Trong một số trường hợp đặc biệt, nếu người hứa thưởng có dấu hiệu dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt công sức, tài sản của người khác, có thể xem xét yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, dù trường hợp này rất hiếm gặp trong các giao dịch hứa thưởng tìm đồ vật.

Nguyên tắc trả thưởng khi có nhiều người cùng thực hiện

Theo khoản 2 Điều 572 Bộ luật Dân sự 2015, nếu nhiều người cùng thực hiện độc lập thì người hoàn thành đầu tiên sẽ được nhận thưởng. Nếu cùng hoàn thành vào một thời điểm thì phần thưởng được chia đều.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh tranh chấp, khi thực hiện các công việc hứa thưởng, bạn nên lưu lại bằng chứng về lời hứa (chụp màn hình, giữ tờ rơi) và có người chứng kiến hoặc quay video khi bàn giao tài sản thất lạc cho chủ sở hữu.