Trong nỗ lực hiện đại hóa công tác quản lý giam giữ, tăng cường tính nhân văn và bảo đảm quyền con người trong thi hành án hình sự, Bộ Công an đang chủ trì xây dựng dự thảo Thông tư quy định chi tiết chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân. Điểm nhấn mang tính đột phá và thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận trong dự thảo này chính là đề xuất cho phép phạm nhân được liên lạc với người thân bằng hình thức có hình ảnh và âm thanh (video call) hoàn toàn miễn phí.

Đề xuất tích hợp công nghệ số, cho phép phạm nhân gọi video call cho người thân dưới sự giám sát chặt chẽ (Ảnh minh họa)

Bước tiến công nghệ mang đậm tính nhân văn sâu sắc

Hiện nay, việc liên lạc của phạm nhân với thân nhân chủ yếu được thực hiện qua hình thức gọi điện thoại cố định và phạm nhân phải tự chi trả cước phí theo quy định tại Thông tư 14/2020/TT-BCA của Bộ trưởng Bộ Công an. Tuy nhiên, nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Thi hành án hình sự 2019 và đáp ứng xu thế chuyển đổi số, Cục Cảnh sát Quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (C10 - Bộ Công an) đã đề xuất một giải pháp mang tính cách mạng.

Theo dự thảo mới, phạm nhân sẽ được liên lạc có hình ảnh và âm thanh với người thân thích không quá 01 lần trong mỗi tháng, với thời lượng tối đa 10 phút cho mỗi cuộc gọi. Điều đặc biệt ý nghĩa là dịch vụ này được đề xuất thực hiện hoàn toàn miễn phí, giúp xóa bỏ rào cản về chi phí, tạo điều kiện thuận lợi nhất để những người đang chấp hành án phạt tù duy trì sợi dây liên kết tình cảm với gia đình.

"Việc được nhìn thấy gương mặt, nụ cười và nghe giọng nói trực tiếp của cha mẹ, vợ chồng, con cái qua màn hình sẽ là liều thuốc tinh thần vô giá, giúp phạm nhân vơi đi nỗi nhớ nhà, an tâm cải tạo để sớm trở về tái hòa nhập cộng đồng."

Quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, bảo đảm an ninh tuyệt đối

Dù tạo điều kiện tối đa cho phạm nhân, nhưng cơ quan soạn thảo cũng nhấn mạnh việc gọi video call không đồng nghĩa với việc phạm nhân được tự do sử dụng Internet hay các ứng dụng mạng xã hội thông thường. Toàn bộ quá trình liên lạc phải tuân thủ các nguyên tắc an ninh nghiêm ngặt:

• Hệ thống chuyên dùng: Cuộc gọi phải được thực hiện thông qua hệ thống thông tin chuyên dùng do Bộ Công an thiết lập, quản lý và kiểm soát chặt chẽ, kết nối qua mạng Internet đến thiết bị đầu cuối của thân nhân.
• Đăng ký trực tuyến trước: Thân nhân của phạm nhân phải thực hiện đăng ký trực tuyến trên hệ thống, khai báo đầy đủ thông tin định danh và mối quan hệ với phạm nhân. Cơ sở giam giữ sẽ tiến hành xác minh và phê duyệt trước khi cuộc gọi diễn ra.
• Xác thực sinh trắc học: Cuộc gọi chỉ được phép bắt đầu và duy trì khi hình ảnh, âm thanh của người thân thích được thu nhận trực tiếp trùng khớp với dữ liệu định danh đã được xác lập trên hệ thống.
• Giám sát trực tiếp: Cán bộ quản giáo sẽ giám sát toàn bộ quá trình liên lạc, ghi sổ theo dõi và có quyền ngắt kết nối ngay lập tức nếu phát hiện các hành vi vi phạm nội quy hoặc có dấu hiệu ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.

Niềm vui của người thân khi được nhìn thấy và trò chuyện cùng phạm nhân qua màn hình điện thoại (Ảnh minh họa)

Những trường hợp bị hạn chế quyền gọi video call

Để bảo đảm yêu cầu nghiệp vụ và phục vụ công tác điều tra, xét xử, dự thảo Thông tư cũng quy định rõ những đối tượng không được áp dụng hoặc bị hạn chế hình thức liên lạc này:

1. Đối tượng đang bị điều tra, truy tố, xét xử: Phạm nhân đang bị trích xuất hoặc đang bị điều tra, truy tố, xét xử về một hành vi phạm tội khác sẽ tuyệt đối không được liên lạc bằng điện thoại hoặc kết nối hình ảnh, âm thanh với người thân thích.
2. Phạm nhân vi phạm nội quy: Đối với những phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy cơ sở giam giữ và đang bị bố trí giam giữ riêng, Thủ trưởng cơ sở giam giữ có quyền quyết định hạn chế việc liên lạc bằng điện thoại hoặc gọi video call trong thời gian không quá 03 tháng, tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm.

Khuyến khích cải tạo tốt bằng cơ chế "thưởng" thêm cuộc gọi

Nhằm tạo động lực thi đua cải tạo tiến bộ giữa các phạm nhân, dự thảo đề xuất một cơ chế khen thưởng rất thiết thực. Cụ thể, những phạm nhân chấp hành nghiêm chỉnh nội quy, có thành tích lao động, học tập xuất sắc và được khen thưởng bằng hình thức "Tăng số lần được liên lạc với người thân thích" sẽ được thưởng thêm 01 lần gọi video call hoặc gọi điện thoại mỗi tháng với thời lượng không quá 10 phút.

Bên cạnh đó, trong các trường hợp cấp bách như gia đình có tang gia, tai nạn hoặc thiên tai, hỏa hoạn, phạm nhân có thể làm đơn trình bày để quản giáo phụ trách đề xuất Thủ trưởng cơ sở giam giữ xem xét, giải quyết cho liên lạc với thân nhân bằng hình thức phù hợp để kịp thời nắm bắt thông tin.

Đơn giản hóa thủ tục hành chính qua ứng dụng VNeID và mã QR

Không chỉ cải tiến hình thức liên lạc gián tiếp, dự thảo Thông tư mới còn hướng tới việc đơn giản hóa tối đa thủ tục thăm gặp trực tiếp tại các trại giam. Theo đó, người thân đến thăm gặp phạm nhân sẽ không cần phải mang theo nhiều loại giấy tờ bản giấy rườm rà như trước đây. Thay vào đó, họ chỉ cần xuất trình thông tin định danh điện tử trên ứng dụng VNeID để cán bộ làm thủ tục quét mã xác thực.

Đặc biệt, dự thảo cũng đề xuất giải pháp công khai mã QR của trại giam để người nhà có thể dễ dàng chuyển tiền lưu ký cho phạm nhân thông qua tài khoản ngân hàng một cách nhanh chóng, minh bạch, tránh việc phải mang theo tiền mặt hoặc thực hiện các thủ tục gửi tiền thủ công phức tạp.

Dự thảo Thông tư quy định chi tiết chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân dự kiến sẽ được trình Bộ trưởng Bộ Công an ký ban hành trong tháng 5/2026 và chính thức có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký. Đây được đánh giá là một bước đi đúng đắn, thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta, đồng thời khẳng định hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ số vào công tác quản lý tư pháp và thi hành án hình sự trong kỷ nguyên mới.