Nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và xu thế hội nhập quốc tế, Bộ Xây dựng đã chính thức ban hành Thông tư 58/2026/TT-BXD quy định về đăng kiểm tàu biển Việt Nam. Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026, văn bản pháp lý quan trọng này hứa hẹn sẽ tạo ra một cuộc cách mạng lớn trong lĩnh vực đăng kiểm hàng hải với những thay đổi mang tính đột phá: thừa nhận hình thức kiểm định từ xa, thúc đẩy số hóa dữ liệu toàn diện và cắt giảm tối đa các rào cản thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Bước ngoặt lịch sử: Thừa nhận hình thức đăng kiểm tàu biển từ xa

Một trong những điểm mới cốt lõi và được cộng đồng doanh nghiệp vận tải biển mong đợi nhất tại Thông tư 58/2026/TT-BXD chính là việc bổ sung quy định về kiểm định tàu biển từ xa. Theo quy định cũ, việc kiểm định bắt buộc phải thực hiện trực tiếp, gây ra không ít khó khăn cho các chủ tàu khi phương tiện hoạt động ở các vùng biển xa xôi hoặc trong các điều kiện bất khả kháng.

Cụ thể, kể từ ngày 01/9/2026, trong các trường hợp đặc biệt không thể tiếp cận tàu biển trực tiếp, tổ chức đăng kiểm được phép áp dụng phương thức kiểm định trực tiếp hoặc từ xa để đánh giá tình trạng kỹ thuật của tàu, làm cơ sở xem xét kéo dài thời hạn các giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và phòng ngừa ô nhiễm môi trường.

Quy định mới cho phép đăng kiểm tàu biển từ xa giúp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong các tình huống bất khả kháng (ảnh minh họa)

Theo quy định mới, các trường hợp đặc biệt được áp dụng hình thức kiểm định từ xa bao gồm:

• Hạn chế tiếp cận tàu biển vì lý do dịch bệnh: Khi có các lệnh phong tỏa, cách ly hoặc hạn chế di chuyển do dịch bệnh bùng phát tại khu vực tàu neo đậu hoặc cảng biển.
• Hạn chế tiếp cận tàu biển vì thiên tai: Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lớn, lũ lụt, động đất ngăn cản đăng kiểm viên tiếp cận tàu an toàn.
• Hạn chế tiếp cận tàu biển vì xung đột vũ trang: Tàu đang hoạt động hoặc neo đậu tại các vùng biển, quốc gia đang xảy ra chiến sự, xung đột vũ trang nguy hiểm.
• Cơ sở sửa chữa không thể bố trí tiếp nhận tàu biển: Các nhà máy đóng tàu, ụ nổi sửa chữa bị quá tải hoặc không đủ năng lực tiếp nhận tàu tại thời điểm cần kiểm định.
• Tàu biển không có điều kiện đến nơi được chỉ định để kiểm định: Do các sự cố kỹ thuật nhẹ hoặc hành trình hàng hải không cho phép tàu di chuyển đến đúng trạm đăng kiểm theo lịch trình.

Về mặt kỹ thuật, kiểm định từ xa được định nghĩa là hình thức đăng kiểm mà đăng kiểm viên không trực tiếp có mặt trên tàu. Thay vào đó, đăng kiểm viên sẽ phối hợp chặt chẽ với thuyền trưởng và các thuyền viên trên tàu, sử dụng các công nghệ truyền phát hình ảnh, video trực tuyến, dữ liệu cảm biến hoặc các phương thức công nghệ thông tin phù hợp khác để kiểm tra, đánh giá một cách khách quan, chính xác tình trạng kỹ thuật thực tế của phương tiện.

Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động đăng kiểm

Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi phương thức kiểm định, Thông tư 58/2026/TT-BXD còn đặt ra những yêu cầu rất cao về việc ứng dụng công nghệ thông tin và thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn hệ thống đăng kiểm tàu biển Việt Nam:

• Xây dựng phần mềm quản lý quốc gia: Cục Đăng kiểm Việt Nam có trách nhiệm chủ trì xây dựng, vận hành và duy trì hệ thống phần mềm quản lý, tra cứu thông tin đăng kiểm tàu biển thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Hệ thống này phải được kết nối trực tuyến và công khai trên Cổng thông tin điện tử của Cục để các bên liên quan dễ dàng tra cứu dữ liệu.
• Nâng cao năng lực công nghệ của các đơn vị đăng kiểm: Các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ đăng kiểm tàu biển bắt buộc phải chủ động đầu tư, phát triển và ứng dụng các phần mềm chuyên môn, nghiệp vụ hiện đại; thực hiện chế độ báo cáo, truyền gửi dữ liệu kết quả kiểm định về hệ thống trung tâm theo thời gian thực.
• Minh bạch hóa hoạt động dịch vụ: Các tổ chức đăng kiểm phải công khai rõ ràng về năng lực hoạt động, quy trình cung cấp dịch vụ, thời gian làm việc cụ thể và biểu giá dịch vụ đăng kiểm theo đúng quy định pháp luật. Đồng thời, các đơn vị này phải xây dựng và duy trì nghiêm ngặt hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001:2015 hoặc các tiêu chuẩn tương đương.

Cắt giảm mạnh mẽ thủ tục hành chính, cởi trói cho doanh nghiệp

Một điểm sáng khác của Thông tư 58/2026/TT-BXD là tinh thần cải cách hành chính triệt để, bãi bỏ nhiều thủ tục rườm rà không còn phù hợp với thực tiễn:

Thứ nhất, bãi bỏ hoàn toàn quy định về việc đánh giá, công nhận cơ sở đủ điều kiện đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu biển. Điều này giúp giảm bớt một loại "giấy phép con" cho các doanh nghiệp đóng tàu, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng và tự chủ hơn.

Thứ hai, bãi bỏ quy định về giám định trạng thái kỹ thuật phục vụ mua bán, thuê tàu, điều tra sự cố, tai nạn theo yêu cầu của cơ quan Nhà nước hoặc các bên liên quan. Các hoạt động này sẽ được thực hiện theo cơ chế thị trường và thỏa thuận dân sự giữa các bên, giảm sự can thiệp hành chính không cần thiết.

Thứ ba, thay vì quy định chi tiết, cứng nhắc từng loại hình kiểm định như trước đây, Thông tư mới quy định thống nhất việc kiểm định tàu biển sẽ được thực hiện linh hoạt theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Điều này giúp hệ thống đăng kiểm Việt Nam dễ dàng tiệm cận và tương thích với các tiêu chuẩn hàng hải quốc tế khắt khe.

Lời khuyên thiết thực dành cho các chủ tàu và doanh nghiệp hàng hải

Để chủ động thích ứng với những thay đổi lớn từ ngày 01/9/2026, các chủ tàu, công ty quản lý tàu và doanh nghiệp vận tải biển cần lưu ý một số vấn đề sau:

1. Nâng cấp hạ tầng công nghệ trên tàu: Đảm bảo các tàu biển được trang bị hệ thống thông tin liên lạc vệ tinh băng thông rộng ổn định, các thiết bị ghi hình, truyền phát video chất lượng cao để sẵn sàng phục vụ công tác kiểm định từ xa khi rơi vào các trường hợp đặc biệt.
2. Đào tạo, tập huấn cho thuyền viên: Sĩ quan và thuyền viên trên tàu cần được hướng dẫn về quy trình phối hợp với đăng kiểm viên trong hoạt động kiểm định từ xa, cách thức vận hành thiết bị công nghệ và cung cấp bằng chứng kỹ thuật trực tuyến một cách chuẩn xác.
3. Chủ động tra cứu thông tin trực tuyến: Tận dụng tối đa hệ thống phần mềm quản lý và tra cứu thông tin đăng kiểm mới của Cục Đăng kiểm Việt Nam để theo dõi thời hạn giấy chứng nhận, chủ động lên kế hoạch đăng kiểm phù hợp, tránh tình trạng tàu bị đình chỉ hoạt động do quá hạn kiểm định.

Có thể khẳng định, Thông tư 58/2026/TT-BXD là một bước tiến lớn, thể hiện tư duy quản lý hiện đại, kiến tạo và đồng hành cùng doanh nghiệp của cơ quan quản lý nhà nước, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho đội tàu biển Việt Nam trên trường quốc tế.