Ngày 28/03/2013, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 24/2013/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Hôn nhân và Gia đình 2000 về quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài. Văn bản này thay thế cho Nghị định 68/2002/NĐ-CP cũ, đánh dấu một bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính tư pháp tại Việt Nam.

Chỉ cần một bên trực tiếp nộp hồ sơ

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở quy trình nộp hồ sơ. Theo quy định tại Điều 8 Nghị định 24/2013/NĐ-CP, đối với việc đăng ký kết hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, hoặc giữa công dân Việt Nam với nhau mà ít nhất một bên định cư ở nước ngoài, pháp luật hiện nay chỉ yêu cầu 01 bên nộp hồ sơ trực tiếp tại Sở Tư pháp (nếu đăng ký tại Việt Nam) hoặc cơ quan đại diện (nếu đăng ký tại nước ngoài).

Đây là sự nới lỏng đáng kể so với quy định cũ, vốn bắt buộc cả hai bên đương sự phải cùng có mặt ngay từ khâu nộp hồ sơ, gây không ít khó khăn về chi phí và thời gian di chuyển cho các cặp đôi, đặc biệt là những người đang sinh sống và làm việc tại nước ngoài.

Rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi

Bên cạnh việc đơn giản hóa khâu nộp hồ sơ, thời gian giải quyết cũng được rút ngắn mạnh mẽ. Cụ thể, theo Điều 9 Nghị định 24/2013/NĐ-CP:

• Tại Việt Nam: Thời hạn giải quyết được rút xuống còn 25 ngày làm việc (trước đây là 30 ngày). Trong trường hợp cần xác minh của cơ quan công an, thời gian kéo dài thêm không quá 10 ngày làm việc (trước đây là 20 ngày).
• Tại cơ quan đại diện: Thời hạn giải quyết không quá 20 ngày (trước đây là 30 ngày). Nếu cần xác minh trong nước, thời gian kéo dài không quá 35 ngày (trước đây là 45 ngày).

Siết chặt quản lý, ngăn chặn kết hôn giả tạo

Dù tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục, nhưng pháp luật vẫn đảm bảo tính nghiêm minh để bảo vệ giá trị đích thực của hôn nhân. Điều 12 Nghị định 24/2013/NĐ-CP quy định rõ các trường hợp sẽ bị từ chối đăng ký kết hôn nếu kết quả phỏng vấn, thẩm tra cho thấy:

"Việc kết hôn thông qua môi giới nhằm mục đích kiếm lời; kết hôn giả tạo không nhằm mục đích xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ; lợi dụng việc kết hôn nhằm mục đích mua bán người, bóc lột sức lao động hoặc vì mục đích trục lợi khác..."

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp luật để thực hiện các hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em trong các quan hệ có yếu tố nước ngoài.

Chính sách nhân văn tại khu vực biên giới

Nhằm hỗ trợ đồng bào vùng sâu vùng xa, khoản 2 Điều 5 Nghị định 24/2013/NĐ-CP cũng quy định miễn lệ phí đăng ký kết hôn, nhận cha, mẹ, con nuôi có yếu tố nước ngoài cho cư dân tại khu vực biên giới. Đây là chính sách mang tính nhân văn sâu sắc, phù hợp với thực tế đời sống của người dân vùng biên.

Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/05/2013. Việc áp dụng các quy định mới này được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, thông thoáng và bảo vệ tốt hơn quyền lợi chính đáng của công dân trong các quan hệ hôn nhân quốc tế.