Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024 chính thức có hiệu lực, mang theo những thay đổi quan trọng trong việc phân định hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm y tế (BHYT). Đây không chỉ là vấn đề tài chính mà còn là rủi ro pháp lý nghiêm trọng đối với các chủ doanh nghiệp tại Việt Nam.

Nhận diện hành vi chậm đóng BHYT: Ranh giới mong manh

Theo quy định mới tại Điều 48a Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, hành vi chậm đóng BHYT được xác định khi người sử dụng lao động rơi vào các trường hợp sau:

• Chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền phải đóng kể từ sau ngày đóng chậm nhất theo quy định.
• Không lập danh sách hoặc lập danh sách không đầy đủ số người phải tham gia trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định.
• Các trường hợp khác không bị coi là trốn đóng BHYT.

Việc chậm đóng này sẽ dẫn đến những hệ lụy trực tiếp như phải nộp số tiền lãi bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng, đồng thời doanh nghiệp sẽ không được xem xét các danh hiệu thi đua, khen thưởng.

Khi nào chậm đóng trở thành 'Trốn đóng' BHYT?

Ranh giới giữa 'chậm' và 'trốn' đã được pháp luật định nghĩa rõ ràng hơn tại Điều 48b Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024. Hành vi trốn đóng mang tính chất cố ý và nghiêm trọng hơn, bao gồm:

• Sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định mà vẫn không lập danh sách hoặc lập danh sách không đầy đủ số người tham gia.
• Đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng BHYT thấp hơn mức lương thực tế quy định.
• Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký sau 60 ngày kể từ ngày đóng chậm nhất và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc.

Chế tài nghiêm khắc: Từ xử phạt hành chính đến ngồi tù

Không chỉ dừng lại ở việc truy thu và phạt lãi, hành vi trốn đóng BHYT có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự. Theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017):

"Người nào có nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động mà gian dối hoặc bằng thủ đoạn khác để không đóng hoặc không đóng đầy đủ theo quy định từ 06 tháng trở lên... thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm."

Đối với pháp nhân thương mại (doanh nghiệp), mức phạt tiền có thể lên đến 3 tỷ đồng tùy theo mức độ vi phạm. Đặc biệt, doanh nghiệp còn phải hoàn trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh mà người lao động đã phải tự chi trả trong thời gian chưa có thẻ BHYT do lỗi của doanh nghiệp.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh những rủi ro đáng tiếc, các doanh nghiệp cần rà soát lại quy trình trích nộp bảo hiểm, đảm bảo lập danh sách lao động đầy đủ và đúng thời hạn. Việc tuân thủ pháp luật không chỉ bảo vệ uy tín doanh nghiệp mà còn đảm bảo an sinh xã hội cho người lao động.