Bước sang tháng 10/2016, hệ thống pháp luật Việt Nam ghi nhận sự ra đời và có hiệu lực của nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống dân sinh. Những thay đổi này không chỉ nhằm hoàn thiện khung pháp lý mà còn hướng tới mục tiêu minh bạch hóa các hoạt động kinh tế, bảo vệ môi trường bền vững và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

1. Siết chặt quy trình lập hồ sơ mời thầu thiết kế, cung cấp hàng hóa và xây lắp (EPC)

Kể từ ngày 01/10/2016, Thông tư 11/2016/TT-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư chính thức đi vào cuộc sống. Đây là văn bản then chốt hướng dẫn chi tiết việc lập hồ sơ mời thầu cho các gói thầu EPC – loại hình gói thầu phức tạp, đòi hỏi tính đồng bộ cao về kỹ thuật và công nghệ.

Theo quy định tại Điều 1, gói thầu EPC thường được áp dụng cho các công trình công nghiệp quy mô lớn như điện, dầu khí, hóa chất. Quy trình thực hiện được chuẩn hóa qua 07 bước nghiêm ngặt, từ khâu phê duyệt dự án đầu tư, thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) cho đến khi lựa chọn nhà thầu và triển khai thi công. Điểm mới này giúp hạn chế tình trạng rời rạc trong quản lý dự án, đảm bảo trách nhiệm xuyên suốt của nhà thầu từ khâu thiết kế đến vận hành.

2. Tăng cường an toàn vận tải: Tàu khách cao tốc phải thông báo trước khi cập cảng

Nhằm nâng cao năng lực quản lý và đảm bảo an toàn cho hành khách trên các tuyến đường thủy, Bộ Giao thông Vận tải đã ban hành Thông tư 20/2016/TT-BGTVT (có hiệu lực từ 01/10/2016).

Hoạt động vận tải hành khách bằng tàu cao tốc được quản lý chặt chẽ hơn từ tháng 10/2016 (ảnh minh họa)

Một trong những quy định đáng chú ý nhất là yêu cầu thuyền trưởng phải thông báo cho Cảng vụ hoặc Ban Quản lý bến chậm nhất 20 phút trước khi tàu dự kiến cập cảng. Thông tin thông báo phải bao gồm thời gian cập bến, số lượng hành khách và hàng hóa thực tế trên tàu. Việc này giúp các cơ quan chức năng chủ động trong công tác điều phối và ứng phó kịp thời với các tình huống phát sinh trên biển.

3. Áp dụng hạn ngạch thuế quan nhập khẩu từ Liên minh Kinh tế Á - Âu

Thực hiện cam kết quốc tế, Thông tư 16/2016/TT-BCT quy định về hạn ngạch thuế quan đối với thuốc lá nguyên liệu và trứng gia cầm có xuất xứ từ các nước thành viên Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) sẽ có hiệu lực từ ngày 05/10/2016.

Cụ thể, trong năm 2016, lượng hạn ngạch cho thuốc lá nguyên liệu là 500 tấn và trứng gia cầm là 8.000 tá. Để được hưởng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp bắt buộc phải có Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa mẫu EAV (C/O form EAV). Riêng mặt hàng thuốc lá, thương nhân còn phải sở hữu giấy phép nhập khẩu do Bộ Công Thương cấp theo đúng quy định.

4. Thí điểm cơ chế quản lý lao động và tiền lương đặc thù tại Viettel

Chính phủ đã ban hành Nghị định 121/2016/NĐ-CP cho phép Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) thực hiện thí điểm quản lý lao động, tiền lương giai đoạn 2016 - 2020. Nghị định có hiệu lực từ ngày 10/10/2016.

Cơ chế này cho phép Viettel chủ động hơn trong việc xác định quỹ lương dựa trên hiệu quả sản xuất kinh doanh, đồng thời được trích lập quỹ dự phòng tiền lương cho năm sau không quá 17% quỹ lương thực hiện. Đây được xem là đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp quân đội thu hút nhân tài và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

5. Nâng mức bồi dưỡng cho người tham gia tố tụng cạnh tranh

Nhằm hỗ trợ và khuyến khích các thành phần tham gia vào quá trình giải quyết các vụ việc cạnh tranh, Quyết định 35/2016/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ 10/10/2016 đã điều chỉnh tăng mức bồi dưỡng đáng kể.

Mức bồi dưỡng cho chủ tọa phiên điều trần tăng lên 150.000 đồng/ngày; thành viên Hội đồng xử lý vụ việc và điều tra viên được hưởng 100.000 đồng/ngày. Quy định này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với công tác thực thi pháp luật cạnh tranh, đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh.

6. Chính sách đột phá bảo vệ và phát triển rừng ven biển

Ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ cấp bách, và Nghị định 119/2016/NĐ-CP (có hiệu lực từ 10/10/2016) đã đưa ra nhiều ưu đãi hấp dẫn cho các tổ chức kinh tế đầu tư vào rừng ven biển. Các đơn vị này sẽ được miễn tiền thuê rừng, được hưởng toàn bộ sản phẩm từ nguồn vốn tự đầu tư và được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

7. Siết chặt đạo đức nghề nghiệp kiểm toán viên nhà nước

Cuối cùng, một quy định mang tính chấn chỉnh đội ngũ là quy tắc ứng xử của kiểm toán viên nhà nước. Theo đó, kiểm toán viên tuyệt đối không được lợi dụng danh nghĩa, vị trí công tác để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động của đơn vị được kiểm toán hoặc nhận tiền, tài sản dưới mọi hình thức. Điều này góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào sự minh bạch của nền tài chính quốc gia.

Tóm lại, các chính sách mới có hiệu lực từ tháng 10/2016 bao phủ rộng khắp các lĩnh vực, từ kinh tế kỹ thuật đến an sinh xã hội và bảo vệ môi trường. Việc nắm vững các quy định này là cần thiết để các cá nhân, tổ chức thực thi đúng pháp luật và tận dụng tốt các cơ hội phát triển.