Việc mở rộng hay giới hạn quyền tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh của cán bộ, đảng viên luôn là vấn đề được dư luận và toàn Đảng đặc biệt quan tâm. Nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, vừa giải phóng nguồn lực xã hội vừa tăng cường siết chặt kỷ luật, phòng chống tham nhũng, lãng phí và nhóm lợi ích, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Quy định 224-QĐ/TW về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh, chính thức thay thế Quy định 15-QĐ/TW năm 2006. Quy định mới này mở ra những điểm đột phá nào và phân định ranh giới được phép - cấm đoán ra sao đối với từng nhóm đối tượng đảng viên?

1. Đảng viên có được đầu tư kinh doanh không?

Căn cứ theo quy định tại Điều 2 Quy định 224-QĐ/TW, khẳng định nhất quán rằng: Đảng viên hoàn toàn được quyền tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, quyền này không phải là vô giới hạn mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc, các điều cấm trong Đảng cũng như pháp luật hiện hành của Nhà nước.

Cụ thể, đầu tư kinh doanh được xác định là việc bỏ vốn để thực hiện các hoạt động kinh doanh hợp pháp bao gồm: Góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, thành lập tổ chức kinh tế, thực hiện dự án đầu tư, hợp đồng đầu tư hoặc hợp đồng hợp tác kinh doanh, mua bán nắm giữ chứng khoán và các hình thức khác theo quy định.

Đặc biệt, để phòng ngừa tình trạng lợi dụng quyền hạn và chức vụ, đảng viên làm việc trong khu vực công bị nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi sau:

• Sử dụng trái quy định tài sản nhà nước, thông tin, dữ liệu nội bộ chưa công khai, nhân lực, kết quả nghiên cứu và các nguồn lực công khác để phục vụ cho hoạt động kinh doanh của bản thân, người có liên quan hoặc nhóm lợi ích.
• Thực hiện đầu tư kinh doanh trực tiếp vào tổ chức kinh tế hoặc lĩnh vực mà chính mình đang trực tiếp quyết định, quản lý.
• Đường đột để hoạt động kinh doanh cá nhân làm ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng, tiến độ và việc hoàn thành chức trách, nhiệm vụ công vụ được giao.

2. 04 Nhóm hoạt động đầu tư kinh doanh của đảng viên theo quy định mới

Thay vì quy định chung chung, Điều 4 Quy định 224-QĐ/TW đã phân loại chi tiết các hình thức đầu tư kinh doanh thành 04 nhóm căn cứ theo mức độ can thiệp và nguy cơ xung đột lợi ích:

1. Nhóm 1: Hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập (như giảng dạy, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, khai thác tài sản hợp pháp).
2. Nhóm 2: Đầu tư kinh doanh không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý, điều hành (như mua cổ phần nhỏ lẻ, mua trái phiếu, gửi tiết kiệm...).
3. Nhóm 3: Đầu tư kinh doanh có thành lập tổ chức kinh tế hoặc có chi phối nhưng không quản lý, điều hành.
4. Nhóm 4: Đầu tư kinh doanh có tham gia trực tiếp vào quản lý, điều hành tổ chức kinh tế.

Sự phân loại rõ ràng này là thước đo chuẩn xác để xác định hành vi nào đảng viên được tự do làm, hành vi nào phải xin phép chấp thuận và hành vi nào hoàn toàn bị cấm.

3. Quy định riêng đối với từng nhóm đối tượng đảng viên

Tùy thuộc vào vị trí công tác và khu vực hoạt động, ranh giới pháp lý đối với việc đầu tư kinh doanh của đảng viên được quy định cụ thể như sau:

3.1. Đảng viên ngoài khu vực công

Theo Điều 5 Quy định 224-QĐ/TW, đảng viên không làm việc trong cơ quan, đơn vị nhà nước được tự do thực hiện tất cả các hoạt động đầu tư kinh doanh mà pháp luật không cấm và không cần phải xin chấp thuận của tổ chức Đảng. Đây là bước đột phá nhằm khuyến khích doanh nhân đảng viên làm giàu chính đáng.

3.2. Cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý

Căn cứ Điều 6 Quy định 224-QĐ/TW, do nắm giữ các vị trí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước, nhóm cán bộ này chỉ được làm các hoạt động thuộc Nhóm 1 và Nhóm 2. Họ tuyệt đối không được thực hiện các hoạt động kinh doanh thuộc Nhóm 3 và Nhóm 4 (tức không được thành lập doanh nghiệp, không nắm quyền chi phối hoặc quản lý, điều hành tổ chức kinh tế).

3.3. Cán bộ, công chức thông thường

Tại Điều 7 Quy định 224-QĐ/TW, cán bộ, công chức không thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý được tự do làm Nhóm 1 và Nhóm 2. Nếu không ở vị trí có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, họ có thể làm Nhóm 3 sau khi có sự chấp thuận của cấp có thẩm quyền. Tuy nhiên, họ bị cấm tuyệt đối việc trực tiếp tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp (Nhóm 4).

3.4. Đảng viên là viên chức đơn vị sự nghiệp

Theo Điều 8 Quy định 224-QĐ/TW, viên chức không giữ chức vụ quản lý được phép tham gia thành lập, quản lý, điều hành doanh nghiệp (Nhóm 4) sau khi có chấp thuận của cấp quản lý. Thậm chí, quy định mới cho phép viên chức được tạm thời rời vị trí công tác trong thời hạn nhất định để khởi nghiệp, thành lập và quản lý tổ chức kinh tế.

3.5. Đảng viên trong Lực lượng vũ trang (Quân đội, Công an)

Theo Điều 9 Quy định 224-QĐ/TW, cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội và Công an không được quản lý, điều hành tổ chức kinh tế trong thời gian phục vụ (trừ trường hợp do cấp có thẩm quyền phân công đảm nhiệm tại các doanh nghiệp quân đội/công an).

3.6. Cán bộ khu vực công sau khi nghỉ hưu, thôi công tác

Căn cứ Điều 11 Quy định 224-QĐ/TW, Đảng khuyến khích cán bộ sau khi nghỉ hưu phát huy tri thức, kinh nghiệm để khởi nghiệp, đầu tư phát triển kinh tế. Tuy nhiên, họ vẫn phải tuân thủ thời hạn bị hạn chế đầu tư kinh doanh trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý trước đây theo đúng quy định phòng chống tham nhũng.

4. Cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích khắt khe

Một trong những điểm then chốt của Điều 12 Quy định 224-QĐ/TW là cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Xung đột lợi ích được hiểu là tình huống lợi ích kinh tế của đảng viên hoặc "người thân thích" (như vợ, chồng, con, cha, mẹ, anh chị em ruột...) tác động đến việc thực hiện nhiệm vụ công vụ.

Khi xuất hiện nguy cơ xung đột lợi ích, đảng viên có nghĩa vụ chủ động báo cáo kịp thời và không được tự ý giải quyết công việc đó. Cấp ủy và cơ quan kiểm tra các cấp sẽ tăng cường giám sát số, chia sẻ dữ liệu liên thông để ngăn chặn từ sớm, từ xa các vi phạm.

Theo Điều 14 Quy định 224-QĐ/TW, các khoản đầu tư kinh doanh hợp pháp đã thực hiện trước ngày Quy định này có hiệu lực vẫn tiếp tục được bảo hộ, đảm bảo sự ổn định và an tâm cho cán bộ, đảng viên.