Vấn đề đăng ký thường trú đối với người đi thuê, mượn hoặc ở nhờ luôn là một trong những rào cản lớn nhất trong việc quản lý dân cư và đảm bảo quyền lợi an sinh xã hội của công dân. Tại thời điểm tháng 10/2020, Bộ Công an đã đưa ra những đề xuất mang tính bước ngoặt trong Dự thảo Luật Cư trú sửa đổi, hứa hẹn sẽ gỡ bỏ nhiều nút thắt pháp lý bấy lâu nay.

Diện tích nhà thuê tối thiểu 8m2/người: Điều kiện cần hay rào cản?

Theo quy định hiện hành tại Luật Cư trú 2006 và Luật cư trú sửa đổi năm 2013, việc đăng ký thường trú tại các thành phố trực thuộc Trung ương vốn dĩ rất khắt khe. Công dân không chỉ cần có chỗ ở hợp pháp mà còn phải đảm bảo diện tích bình quân theo quy định của Hội đồng nhân dân thành phố và được chủ nhà đồng ý bằng văn bản.

Tại các dự thảo trước đó, Bộ Công an từng đề xuất điều kiện diện tích sàn tối thiểu không được thấp hơn 08m2/người. Tuy nhiên, quy định này đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Nhiều chuyên gia cho rằng, việc áp đặt con số 08m2 sẽ tạo ra sự bất bình đẳng, bởi người lao động nghèo thuê trọ thường khó đáp ứng được tiêu chuẩn này, dẫn đến việc họ bị gạt ra khỏi hệ thống quản lý thường trú, khó tiếp cận các dịch vụ công như giáo dục, y tế tại nơi sinh sống thực tế.

Người dân kỳ vọng vào những thay đổi mới trong quy định về cư trú (ảnh minh họa)

Đề xuất 2 phương án 'mở đường' cho người thuê nhà

Tiếp thu các ý kiến đóng góp, trong bản dự thảo mới nhất đang được thảo luận, Bộ Công an đã bổ sung thêm một lựa chọn linh hoạt hơn. Cụ thể, công dân có thể lựa chọn một trong hai phương án sau để được đăng ký thường trú tại chỗ ở thuê, mượn, ở nhờ:

• Phương án 1: Tiếp tục duy trì điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, nhưng mức sàn chung không được thấp hơn 08m2 sàn/người.
• Phương án 2: Công dân chỉ cần chứng minh đã đăng ký tạm trú trong cùng phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đó từ 01 năm trở lên.

Việc xuất hiện Phương án 2 được xem là một bước tiến lớn, giúp đơn giản hóa thủ tục cho những người đã sinh sống ổn định tại địa phương nhưng không có điều kiện về diện tích nhà ở rộng rãi. Điều này phù hợp với tinh thần của Hiến pháp về quyền tự do cư trú của công dân.

Thủ tục đăng ký cư trú dự kiến sẽ được đơn giản hóa tối đa (ảnh minh họa)

Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục: Từ 15 ngày xuống còn 07 ngày

Không chỉ nới lỏng điều kiện, Dự thảo Luật Cư trú sửa đổi còn đề xuất một cuộc cách mạng về thời gian xử lý hành chính. Nếu như theo Điều 22 Luật Cư trú 2006, cơ quan Công an có đến 15 ngày làm việc để cấp sổ hộ khẩu, thì dự thảo mới đề xuất rút ngắn xuống chỉ còn 07 ngày làm việc.

Sự thay đổi này đi kèm với lộ trình hiện đại hóa quản lý dân cư thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Thay vì cấp sổ hộ khẩu giấy, thông tin cư trú sẽ được cập nhật trực tiếp vào hệ thống điện tử. Điều này không chỉ giúp người dân tiết kiệm thời gian mà còn giảm bớt các loại giấy tờ rườm rà như Phiếu báo thay đổi hộ khẩu, nhân khẩu hay Bản khai nhân khẩu vốn đang được áp dụng theo Thông tư 35/2014/TT-BCA.

"Người đã đăng ký thường trú mà chuyển đến chỗ ở hợp pháp khác và đủ điều kiện đăng ký thường trú thì có trách nhiệm đăng ký thường trú tại nơi ở mới trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày đủ điều kiện đăng ký." - Trích khoản 4 Điều 22 Dự thảo Luật Cư trú sửa đổi.

Dự kiến, nếu được thông qua, những quy định mới này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2021, đánh dấu một kỷ nguyên mới trong quản lý cư trú tại Việt Nam, hướng tới việc bãi bỏ hoàn toàn sổ hộ khẩu giấy vào cuối năm 2022.