Trong nỗ lực tinh gọn bộ máy hành chính và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, Kết luận 137-KL/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra một mục tiêu đầy thách thức: thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã sao cho giảm tới 50% số lượng đơn vị hành chính cấp xã hiện nay. Đây được coi là một cuộc "cách mạng" về tổ chức bộ máy ở cấp cơ sở, tác động trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người dân.

Mục tiêu giảm 50% số lượng xã: Không chỉ là con số

Theo định hướng tại Nghị quyết 74/NQ-CP năm 2025, Chính phủ sẽ căn cứ vào tình hình thực tiễn để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định các tiêu chí cụ thể. Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm quy mô phù hợp, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, và phục vụ tốt nhất cho người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, Kết luận nhấn mạnh việc sắp xếp phải khoa học, tránh tình trạng hình thành các "cấp huyện thu nhỏ" gây cồng kềnh bộ máy.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định rõ các trường hợp ngoại lệ. Sẽ không thực hiện sắp xếp đối với các đơn vị hành chính có vị trí biệt lập hoặc có vị trí đặc biệt quan trọng liên quan đến quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền quốc gia theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.

Nguyên tắc và tiêu chuẩn sắp xếp mới nhất

Việc xác định tên gọi và loại hình đơn vị hành chính sau sáp nhập được thực hiện theo các nguyên tắc cụ thể:

• Đối với các phường: Khi sắp xếp phường với các đơn vị hành chính cùng cấp (xã, phường, thị trấn), đơn vị hành chính mới sẽ là phường.
• Đối với các xã và thị trấn: Khi thực hiện sắp xếp giữa các xã hoặc giữa xã và thị trấn, đơn vị hành chính sau sắp xếp sẽ là xã.

Quá trình này không chỉ đơn thuần là phép cộng về địa giới. Các cơ quan chức năng cần chú trọng đặc biệt đến các yếu tố đặc thù như lịch sử, truyền thống, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục, tập quán. Đồng thời, các yếu tố về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, liên kết tiểu vùng và hạ tầng giao thông, công nghệ thông tin cũng phải được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo quản lý nhà nước thông suốt.

Chính quyền cơ sở phải thực sự "gần dân, sát dân"

Một điểm mới đáng chú ý trong Kết luận 137-KL/TW là việc thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã sẽ không bị giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính của cấp huyện, cấp xã hiện nay. Điều này cho phép sự linh hoạt tối đa để tạo ra các đơn vị hành chính có diện tích tự nhiên và quy mô dân số hợp lý.

Mục tiêu cuối cùng của việc tinh gọn không phải là tạo ra khoảng cách, mà là để chính quyền địa phương cấp cơ sở thực sự gần dân, sát dân hơn, giải quyết kịp thời các nhu cầu của người dân trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.