Ngày 22/11/2019, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Tổ chức chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi 2019 (Luật số 47/2019/QH14). Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý nhất và có tác động trực tiếp đến hệ thống chính trị cơ sở chính là việc điều chỉnh giảm đáng kể số lượng Đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) ở tất cả các cấp.

Mục tiêu tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng đại biểu

Theo quy định tại Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015, số lượng đại biểu HĐND được xác định dựa trên quy mô dân số và đặc điểm địa bàn. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động cho thấy số lượng đại biểu quá đông đôi khi dẫn đến sự cồng kềnh và chưa thực sự phát huy tối đa hiệu quả. Việc sửa đổi luật lần này không chỉ đơn thuần là cắt giảm con số mà còn là bước đi chiến lược nhằm nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp của các đại biểu dân cử.

Chi tiết mức giảm số lượng đại biểu HĐND các cấp

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết sự thay đổi về số lượng đại biểu giữa quy định cũ và quy định mới sẽ áp dụng từ nhiệm kỳ tới:

1. Hội đồng nhân dân cấp Tỉnh và Thành phố trực thuộc Trung ương

• Thành phố trực thuộc Trung ương: Đối với các thành phố có từ 01 triệu dân trở xuống, số lượng đại biểu được bầu là 50 người. Trường hợp trên 01 triệu dân, cứ thêm 60.000 dân được bầu thêm 01 đại biểu nhưng tổng số không quá 85 đại biểu (trước đây theo Luật 2015 là 95 đại biểu).
• Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh: Được bầu tối đa 95 đại biểu (giảm 10 đại biểu so với mức 105 trước đây).
• Tỉnh miền núi, vùng cao: Có từ 500.000 dân trở xuống được bầu 50 đại biểu; trên 500.000 dân được bầu tối đa 75 đại biểu (giảm 10 đại biểu so với mức 85 trước đây).
• Các tỉnh còn lại: Có từ 01 triệu dân trở xuống được bầu 50 đại biểu; trên 01 triệu dân được bầu tối đa 85 đại biểu (giảm 10 đại biểu so với mức 95 trước đây).

2. Hội đồng nhân dân cấp Huyện và Quận

• Quận: Có từ 100.000 dân trở xuống được bầu 30 đại biểu; trên 100.000 dân được bầu tối đa 35 đại biểu. Riêng quận có từ 30 phường trở lên vẫn giữ mức không quá 40 đại biểu.
• Huyện miền núi, vùng cao, hải đảo: Có từ 40.000 dân trở xuống được bầu 30 đại biểu; trên 40.000 dân được bầu tối đa 35 đại biểu (giảm 5 đại biểu so với mức 40 trước đây).
• Huyện còn lại: Có từ 80.000 dân trở xuống được bầu 30 đại biểu; trên 80.000 dân được bầu tối đa 35 đại biểu (giảm 5 đại biểu so với mức 40 trước đây).

3. Hội đồng nhân dân cấp Xã và Phường

• Phường: Có từ 10.000 dân trở xuống được bầu 21 đại biểu; trên 10.000 dân được bầu tối đa 30 đại biểu (giảm 5 đại biểu so với mức 35 trước đây).
• Xã miền núi, vùng cao và hải đảo: Có từ 2.000 dân trở xuống được bầu 15 đại biểu. Từ trên 2.000 đến dưới 3.000 dân được bầu 19 đại biểu. Có từ 3.000 dân trở lên được bầu tối đa 30 đại biểu (giảm 5 đại biểu so với mức 35 trước đây).
• Xã còn lại: Có từ 5.000 dân trở xuống được bầu 25 đại biểu; trên 5.000 dân được bầu tối đa 30 đại biểu (giảm 5 đại biểu so với mức 35 trước đây).

Thời điểm có hiệu lực và lộ trình thực hiện

Theo quy định tại Điều 3 của Luật Tổ chức chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi 2019, văn bản này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2020.

"Số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2021 được thực hiện theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 77/2015/QH13 cho đến khi kết thúc nhiệm kỳ 2016 - 2021. Việc bầu đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2021 - 2026 được thực hiện theo quy định của Luật này."

Như vậy, việc cắt giảm số lượng đại biểu sẽ chính thức được áp dụng từ cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để các địa phương rà soát, sắp xếp nhân sự, đảm bảo lựa chọn được những đại biểu thực sự tiêu biểu, có năng lực và tâm huyết để đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Việc giảm số lượng đại biểu không đồng nghĩa với việc giảm vai trò của HĐND. Ngược lại, với cơ cấu tinh gọn, tập trung vào các đại biểu chuyên trách, cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương được kỳ vọng sẽ hoạt động thực chất hơn, quyết liệt hơn trong việc giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.