Trong quá trình lưu thông trên đường, không ít tài xế xe tải, xe khách cảm thấy lúng túng khi bị Cảnh sát giao thông (CSGT) yêu cầu dừng phương tiện để kiểm tra hàng hóa. Liệu CSGT có quyền tự ý mở các kiện hàng để kiểm tra hay không? Những trường hợp nào việc dừng xe là đúng luật? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên bối cảnh quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm tháng 09/2023.

CSGT thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát trên các tuyến đường (ảnh minh họa)

1. CSGT được yêu cầu dừng xe trong trường hợp nào?

Kể từ ngày 15/09/2023, việc tuần tra, kiểm soát của CSGT được thực hiện theo quy định tại Thông tư 32/2023/TT-BCA. Theo đó, tại Điều 16 Thông tư 32/2023/TT-BCA, cán bộ CSGT thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát theo kế hoạch được dừng phương tiện giao thông để kiểm soát trong 04 trường hợp cụ thể:

• Trực tiếp phát hiện vi phạm: Thông qua mắt thường hoặc thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, CSGT phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật giao thông đường bộ.
• Thực hiện mệnh lệnh, kế hoạch: Các đợt tổng kiểm soát hoặc kiểm soát theo chuyên đề đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt (ví dụ: chuyên đề nồng độ cồn, quá tải trọng).
• Theo văn bản đề nghị: Có yêu cầu bằng văn bản của cơ quan điều tra hoặc cơ quan chức năng để bảo đảm an ninh trật tự, đấu tranh phòng chống tội phạm, dịch bệnh...
• Tin báo từ nhân dân: Có phản ánh, tố giác của cá nhân, tổ chức về hành vi vi phạm pháp luật của người và phương tiện.

Như vậy, nếu không thuộc các trường hợp nêu trên, việc dừng xe một cách tùy tiện là không đúng quy định. Tuy nhiên, thực tế các kế hoạch tuần tra thường được công khai hoặc thực hiện theo chuyên đề, nên CSGT vẫn có quyền dừng xe để kiểm soát hành chính.

2. CSGT có được dừng xe kiểm tra hàng hóa trên đó không?

Đây là câu hỏi mà nhiều chủ xe và tài xế quan tâm. Theo khoản 2 Điều 12 Thông tư 32/2023/TT-BCA, nội dung kiểm soát của CSGT bao gồm:

"c) Kiểm soát việc chấp hành các quy định của pháp luật về an toàn vận tải đường bộ: Kiểm soát tính hợp pháp của hàng hóa, chủng loại, khối lượng, số lượng, quy cách, kích thước; đồ vật; số người thực tế chở so với quy định được phép chở và các biện pháp bảo đảm an toàn trong vận tải đường bộ;"

Căn cứ quy định này, CSGT hoàn toàn có quyền kiểm tra hàng hóa vận chuyển trên xe. Việc kiểm tra này nhằm đảm bảo hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, không phải hàng cấm, hàng lậu và phương tiện không chở quá tải trọng quy định.

CSGT kiểm tra quy cách đóng gói và tính hợp pháp của hàng hóa trên xe tải (ảnh minh họa)

3. Khi kiểm tra, CSGT có được khám xét bên trong hàng hóa?

Mặc dù có quyền kiểm tra tính hợp pháp, nhưng việc "khám xét" sâu vào bên trong các kiện hàng, thùng kín lại là một câu chuyện khác. Việc này phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung 2020).

Tại Điều 128 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 quy định:

"1. Việc khám phương tiện vận tải, đồ vật theo thủ tục hành chính chỉ được tiến hành khi có căn cứ cho rằng trong phương tiện vận tải, đồ vật đó có cất giấu tang vật vi phạm hành chính."

Ai có quyền ra lệnh khám?

Thông thường, chiến sĩ CSGT đang làm nhiệm vụ trên đường không được tự ý khám đồ vật trừ trường hợp khẩn cấp. Những người có thẩm quyền ra quyết định khám được quy định tại khoản 1 Điều 123 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 bao gồm: Trưởng Công an cấp huyện, Trưởng phòng Cảnh sát giao thông, Trưởng Công an phường...

Trường hợp đặc biệt: Theo khoản 3 Điều 128 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, nếu có căn cứ cho rằng nếu không khám ngay thì tang vật vi phạm sẽ bị tẩu tán, tiêu hủy thì chiến sĩ CSGT được quyền khám ngay nhưng phải báo cáo Thủ trưởng trực tiếp và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Lời khuyên pháp lý cho tài xế

Khi bị dừng xe kiểm tra hàng hóa, tài xế nên giữ thái độ hợp tác và yêu cầu cán bộ CSGT thực hiện đúng quy trình. Nếu CSGT muốn khám xét bên trong hàng hóa, bạn có quyền yêu cầu họ chứng minh căn cứ hoặc xuất trình quyết định của người có thẩm quyền (trừ trường hợp khẩn cấp nêu trên). Việc nắm vững luật không chỉ giúp bạn tự tin hơn mà còn tránh được những phiền hà không đáng có trong quá trình vận tải.

Trên đây là những giải đáp về việc CSGT có được dừng xe kiểm tra hàng hóa. Hy vọng thông tin này hữu ích cho quý bạn đọc trong quá trình tham gia giao thông.