Trong hệ thống quản lý cán bộ, công chức tại Việt Nam, kỷ luật là công cụ quan trọng để duy trì trật tự và đạo đức công vụ. Trong đó, hình thức hạ bậc lương được xem là một trong những biện pháp trừng phạt kinh tế và danh dự nghiêm khắc, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi lâu dài của người lao động trong khu vực công. Tuy nhiên, việc áp dụng hình thức này cần tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện về hành vi và đối tượng thụ hưởng lương.

3 trường hợp công chức bị kỷ luật hạ bậc lương theo quy định hiện hành

Căn cứ vào Điều 79 Luật Cán bộ, công chức 2008, hạ bậc lương là một trong sáu hình thức kỷ luật áp dụng đối với công chức vi phạm pháp luật. Để cụ thể hóa việc áp dụng, Điều 11 Nghị định 34/2011/NĐ-CP đã quy định rõ 03 nhóm hành vi vi phạm dẫn đến hình thức kỷ luật này:

• Thứ nhất: Không thực hiện nhiệm vụ chuyên môn được giao mà không có lý do chính đáng, gây ảnh hưởng đến công việc chung của cơ quan, tổ chức, đơn vị. Đây là hành vi vi phạm về trách nhiệm thực thi công vụ, làm đình trệ bộ máy hành chính.
• Thứ hai: Lợi dụng vị trí công tác, cố ý làm trái pháp luật với mục đích vụ lợi. Hành vi này mang tính chất trục lợi cá nhân, xâm phạm đến uy tín của cơ quan nhà nước.
• Thứ ba: Vi phạm ở mức độ nghiêm trọng các quy định về phòng, chống tham nhũng; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; kỷ luật lao động; bình đẳng giới; phòng chống tệ nạn mại dâm và các quy định khác liên quan đến công chức.

"Hình thức kỷ luật hạ bậc lương áp dụng đối với công chức có một trong các hành vi vi phạm pháp luật sau đây: 1. Không thực hiện nhiệm vụ chuyên môn được giao mà không có lý do chính đáng... 2. Lợi dụng vị trí công tác, cố ý làm trái pháp luật với mục đích vụ lợi..." - Trích Điều 11 Nghị định 34/2011/NĐ-CP.

Điều kiện áp dụng: Chỉ hạ bậc lương với công chức hưởng lương từ bậc 2 trở lên?

Một điểm đặc thù của hình thức kỷ luật này là tính khả thi về mặt kỹ thuật xếp lương. Theo hướng dẫn tại Điều 23 Nghị định 34/2011/NĐ-CP, việc hạ bậc lương chỉ có thể thực hiện nếu công chức còn bậc lương thấp hơn để lùi về.

Cụ thể, nếu công chức đang hưởng lương từ bậc 2 trở lên, họ sẽ bị xếp vào bậc lương thấp hơn liền kề. Thời gian hưởng bậc lương mới tính từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực. Ngược lại, đối với công chức đang hưởng lương bậc 1 hoặc đang hưởng phụ cấp thâm niên vượt khung, pháp luật không áp dụng hình thức hạ bậc lương mà sẽ xem xét chuyển sang hình thức kỷ luật khác tương xứng với mức độ vi phạm.

Bên cạnh đó, thời gian xét nâng bậc lương lần sau để trở lại bậc cũ cũng được tính kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực. Tuy nhiên, thời gian giữ bậc lương trước khi bị kỷ luật vẫn được bảo lưu để tính vào thời gian xét nâng bậc lương lần kế tiếp, đảm bảo tính công bằng nhất định cho quá trình cống hiến trước đó.

Những thay đổi mang tính bước ngoặt từ ngày 01/7/2020

Tại thời điểm tháng 5/2020, toàn hệ thống chính trị đang chuẩn bị cho việc thực thi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức 2019 (có hiệu lực từ 01/7/2020). Đạo luật mới này mang đến những thay đổi căn bản về hình thức hạ bậc lương:

1. Thu hẹp đối tượng áp dụng: Hình thức hạ bậc lương sẽ chỉ áp dụng đối với công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý. Đối với công chức lãnh đạo, các hình thức như giáng chức hoặc cách chức sẽ được ưu tiên áp dụng để đảm bảo tính nghiêm minh trong quản lý điều hành.

2. Siết chặt lộ trình thăng tiến: Công chức bị hạ bậc lương sẽ không được thực hiện nâng ngạch, quy hoạch, đào tạo hoặc bổ nhiệm vào chức vụ cao hơn trong thời gian 12 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực. Tuy nhiên, một điểm mở là họ vẫn có thể được xem xét bổ nhiệm lại hoặc bổ nhiệm vào chức vụ thấp hơn nếu đáp ứng đủ các điều kiện khác.

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp công chức tự rèn luyện, tránh sai phạm mà còn giúp các cơ quan quản lý thực hiện đúng trình tự, thẩm quyền, đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người lao động trong bối cảnh chuyển giao quy định pháp luật quan trọng vào giữa năm 2020.