Ngày 22/9/2009, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 78/2009/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quốc tịch Việt Nam 2008. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, trực tiếp điều chỉnh quyền lợi của hàng triệu kiều bào đang sinh sống và làm việc tại nước ngoài.

Lộ trình 5 năm để đăng ký giữ quốc tịch Việt Nam

Theo quy định tại Nghị định 78/2009/NĐ-CP, những người Việt Nam định cư ở nước ngoài chưa mất quốc tịch Việt Nam theo pháp luật Việt Nam trước ngày 01/7/2009 mà không có hộ chiếu Việt Nam còn giá trị sử dụng, nếu có nguyện vọng giữ quốc tịch Việt Nam thì bắt buộc phải đăng ký giữ quốc tịch.

Thời hạn thực hiện việc đăng ký này kéo dài đến hết ngày 01/7/2014. Đây được xem là một khoảng thời gian chuyển tiếp đủ dài để kiều bào có thể sắp xếp hồ sơ. Tuy nhiên, pháp luật cũng nhấn mạnh rằng: Sau thời hạn này, nếu không thực hiện đăng ký, công dân sẽ mặc nhiên mất quốc tịch Việt Nam. Trong trường hợp muốn có lại quốc tịch sau đó, họ sẽ phải thực hiện các thủ tục xin trở lại quốc tịch Việt Nam theo quy trình phức tạp hơn nhiều.

Nghĩa vụ thông báo khi có quốc tịch nước ngoài

Một điểm mới đáng chú ý khác là kể từ ngày 01/7/2009, công dân Việt Nam vì lý do nào đó mà có quốc tịch nước ngoài nhưng chưa mất quốc tịch Việt Nam thì vẫn được công nhận là có quốc tịch Việt Nam. Tuy nhiên, đi kèm với quyền lợi này là nghĩa vụ thông báo.

Trong thời hạn 02 năm kể từ ngày có quốc tịch nước ngoài, cá nhân hoặc người giám hộ phải thông báo cho cơ quan đại diện Việt Nam có thẩm quyền (nếu ở nước ngoài) hoặc Sở Tư pháp nơi cư trú (nếu ở trong nước). Việc thông báo này phải kèm theo bản sao giấy tờ chứng minh việc có quốc tịch nước ngoài để cơ quan chức năng cập nhật vào hệ thống quản lý.

Những rào cản pháp lý khi xin thôi quốc tịch

Pháp luật Việt Nam luôn tạo điều kiện cho công dân, nhưng cũng đặt ra những rào cản cần thiết để đảm bảo nghĩa vụ đối với Nhà nước. Nghị định 78/2009/NĐ-CP quy định rõ các trường hợp chưa được thôi quốc tịch Việt Nam bao gồm:

• Người đang nợ thuế đối với Nhà nước.
• Người đang có nghĩa vụ tài sản đối với cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân tại Việt Nam.

Nếu các chủ nợ hoặc cơ quan thuế có văn bản yêu cầu, cơ quan tiếp nhận hồ sơ sẽ không giải quyết việc cho thôi quốc tịch cho đến khi các nghĩa vụ này được hoàn thành triệt để.

Yêu cầu khắt khe về hồ sơ và hợp pháp hóa lãnh sự

Để đảm bảo tính pháp lý, toàn bộ giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp trong hồ sơ xin nhập, trở lại hoặc thôi quốc tịch Việt Nam đều phải được hợp pháp hóa lãnh sự. Đồng thời, các văn bản bằng tiếng nước ngoài phải được dịch sang tiếng Việt và chứng thực theo đúng quy định hiện hành.

Nghị định 78/2009/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 10/11/2009, thay thế hoàn toàn các Nghị định cũ (Nghị định 104/1998/NĐ-CP và Nghị định 55/2000/NĐ-CP), đánh dấu một bước tiến mới trong việc quản lý và bảo hộ quyền lợi quốc tịch cho người Việt Nam trên toàn thế giới.