Trong thực tế đời sống pháp lý, nhiều người vẫn lầm tưởng rằng chỉ khi có hành vi giao cấu (xâm nhập bộ phận sinh dục) thì mới cấu thành tội hiếp dâm. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành, đặc biệt là đối với nhóm đối tượng yếu thế là trẻ em, phạm vi xử lý hành vi xâm hại tình dục rộng hơn rất nhiều.

Căn cứ pháp lý về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Tại thời điểm đầu năm 2023, các vụ việc liên quan đến xâm hại tình dục trẻ em được điều chỉnh trực tiếp bởi Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Cụ thể, Điều 142 quy định về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi như sau:

“Điều 142. Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ;

b) Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi.”

Như vậy, pháp luật không chỉ trừng trị hành vi "giao cấu" mà còn bao gồm cả các "hành vi quan hệ tình dục khác". Đây là điểm mấu chốt để trả lời cho câu hỏi liệu chưa giao cấu được thì có phạm tội hay không.

Thế nào là "hành vi quan hệ tình dục khác"?

Để làm rõ khái niệm này, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP. Tại khoản 2 Điều 3 của Nghị quyết này giải thích:

“Hành vi quan hệ tình dục khác quy định tại khoản 1 Điều 141, khoản 1 Điều 142... của Bộ luật Hình sự là hành vi của những người cùng giới tính hay khác giới tính sử dụng bộ phận sinh dục nam, bộ phận khác trên cơ thể (ví dụ: ngón tay, ngón chân, lưỡi...), dụng cụ tình dục xâm nhập vào bộ phận sinh dục nữ, miệng, hậu môn của người khác với bất kỳ mức độ xâm nhập nào...”

Các hành vi cụ thể bao gồm:

• Đưa bộ phận sinh dục nam xâm nhập vào miệng, hậu môn của người khác;
• Dùng bộ phận khác trên cơ thể (ngón tay, lưỡi...) hoặc dụng cụ tình dục xâm nhập vào bộ phận sinh dục nữ, hậu môn của người khác.

Phân tích trường hợp cụ thể

Dựa trên các quy định nêu trên, chúng ta có thể rút ra các kết luận pháp lý quan trọng sau:

1. Trường hợp đã thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác

Nếu người phạm tội chưa thực hiện việc giao cấu (dương vật xâm nhập âm đạo) nhưng đã thực hiện các hành vi như dùng tay xâm nhập bộ phận sinh dục nạn nhân, hoặc ép nạn nhân quan hệ bằng miệng... thì hành vi này đã hoàn thành cấu thành tội phạm của tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo Điều 142. Lúc này, việc "chưa giao cấu" không còn ý nghĩa trong việc xác định có phạm tội hay không.

2. Trường hợp phạm tội chưa đạt

Ngay cả khi người phạm tội chưa kịp thực hiện bất kỳ hành vi xâm nhập nào (cả giao cấu lẫn quan hệ tình dục khác) do bị phát hiện hoặc vì lý do khách quan ngoài ý muốn, nhưng đã có hành vi dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn nhằm mục đích thực hiện hành vi đó, thì vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi ở giai đoạn phạm tội chưa đạt.

Theo quy định chung của Bộ luật Hình sự, người phạm tội chưa đạt vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm mà mình định thực hiện nhưng mức hình phạt sẽ thấp hơn so với trường hợp tội phạm hoàn thành.

Lời khuyên pháp lý

Hành vi xâm hại tình dục trẻ em là tội ác nghiêm trọng, để lại hậu quả nặng nề về tâm lý và thể chất cho nạn nhân. Pháp luật Việt Nam luôn dành sự ưu tiên bảo vệ cao nhất cho người dưới 16 tuổi. Mọi hành vi xâm phạm, dù ở mức độ nào, đều sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Đối với các bậc phụ huynh, cần trang bị kiến thức cho con em mình về quyền bất khả xâm phạm thân thể và các kỹ năng phòng chống xâm hại. Khi có dấu hiệu hoặc nghi ngờ con em bị xâm hại, cần lập tức trình báo cơ quan công an gần nhất để được bảo vệ và xử lý kịp thời.