Trong quá trình vận hành doanh nghiệp, việc thiết lập bộ máy kế toán tại các đơn vị phụ thuộc như chi nhánh luôn là vấn đề khiến nhiều chủ doanh nghiệp và kế toán băn khoăn. Liệu một chi nhánh có bắt buộc phải có kế toán trưởng riêng biệt? Và nghĩa vụ nộp báo cáo tài chính được thực hiện tại trụ sở chính hay tại địa phương nơi chi nhánh đóng trụ sở? Bài viết này sẽ làm rõ các quy định pháp lý hiện hành để doanh nghiệp thực hiện đúng và tránh các rủi ro về thuế.

1. Chi nhánh có bắt buộc phải bổ nhiệm Kế toán trưởng không?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, đơn vị kế toán trong lĩnh vực kinh doanh bao gồm doanh nghiệp được thành lập theo pháp luật Việt Nam và chi nhánh doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.

Về việc bố trí nhân sự, khoản 1 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP nêu rõ:

"Đơn vị kế toán phải bố trí kế toán trưởng trừ các đơn vị quy định tại Khoản 2 Điều này. Trường hợp đơn vị chưa bổ nhiệm được ngay kế toán trưởng thì bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán trưởng theo quy định. Thời gian bố trí người phụ trách kế toán tối đa là 12 tháng, sau thời gian này đơn vị kế toán phải bố trí người làm kế toán trưởng."

Dựa trên các căn cứ pháp lý này, chúng ta có thể phân chia thành hai trường hợp cụ thể:

• Đối với chi nhánh của doanh nghiệp trong nước: Pháp luật không bắt buộc chi nhánh phải có kế toán trưởng riêng. Việc tổ chức bộ máy kế toán và phân cấp hạch toán phụ thuộc vào đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp, miễn là không trái quy định pháp luật theo hướng dẫn tại Thông tư 200/2014/TT-BTC hoặc Thông tư 133/2016/TT-BTC.
• Đối với chi nhánh của doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam: Đây được coi là một đơn vị kế toán độc lập và bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng theo quy định.

2. Nghĩa vụ nộp báo cáo tài chính và khai thuế của chi nhánh

Nghĩa vụ nộp báo cáo tài chính của chi nhánh phụ thuộc hoàn toàn vào hình thức hạch toán mà doanh nghiệp đã đăng ký: hạch toán độc lập hay hạch toán phụ thuộc.

Căn cứ theo khoản 3 Điều 42 Luật Quản lý thuế 2019 quy định về nguyên tắc khai thuế, tính thuế:

"Người nộp thuế thực hiện khai thuế, tính thuế tại cơ quan thuế địa phương có thẩm quyền nơi có trụ sở. Trường hợp người nộp thuế hạch toán tập trung tại trụ sở chính, có đơn vị phụ thuộc tại đơn vị hành chính cấp tỉnh khác nơi có trụ sở chính thì người nộp thuế khai thuế tại trụ sở chính và tính thuế, phân bổ nghĩa vụ thuế phải nộp theo từng địa phương nơi được hưởng nguồn thu ngân sách nhà nước."

Từ quy định trên, doanh nghiệp cần lưu ý:

• Chi nhánh hạch toán độc lập: Phải lập và nộp báo cáo tài chính cho phần thu nhập phát sinh tại chi nhánh cho cơ quan quản lý thuế trực tiếp của chi nhánh đó.
• Chi nhánh hạch toán phụ thuộc: Không phải nộp báo cáo tài chính riêng. Mọi số liệu phát sinh tại chi nhánh sẽ được tổng hợp và khai tập trung tại trụ sở chính của công ty.

Lời khuyên pháp lý: Doanh nghiệp cần xác định rõ mô hình hoạt động của chi nhánh ngay từ khi thành lập để thiết lập bộ máy kế toán phù hợp. Việc không nắm vững quy định về kế toán trưởng hoặc chậm trễ trong việc nộp báo cáo tài chính (đối với chi nhánh độc lập) có thể dẫn đến các khoản phạt vi phạm hành chính không đáng có theo quy định về quản lý thuế.