Trong bối cảnh thị trường tài chính đang có nhiều diễn biến phức tạp, đặc biệt là tình trạng các tổ chức tín dụng tìm mọi cách để vượt rào lãi suất huy động, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã chính thức ban hành Thông tư 04/2012/TT-NHNN ngày 08/03/2012. Đây được xem là một "thượng phương bảo kiếm" nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động tín dụng, bảo vệ sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Lỗ hổng từ nghiệp vụ ủy thác và sự can thiệp kịp thời

Trước khi Thông tư 04/2012/TT-NHNN ra đời, nghiệp vụ ủy thác thường bị một số ngân hàng lợi dụng như một công cụ để lách mức trần lãi suất huy động 14%/năm. Bằng cách nhận ủy thác đầu tư từ cá nhân với lãi suất thực tế cao hơn nhiều so với quy định, các ngân hàng không chỉ làm méo mó thị trường mà còn tạo ra những rủi ro tiềm ẩn về thanh khoản và an toàn hệ thống.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Thông tư 04/2012/TT-NHNN, một thay đổi mang tính bước ngoặt đã được xác lập:

"2. Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được nhận ủy thác của cá nhân."

Quy định này đồng nghĩa với việc cá nhân có vốn nhàn rỗi sẽ không còn được thực hiện các hợp đồng ủy thác đầu tư qua ngân hàng để hưởng lãi suất cao. Đây là biện pháp mạnh tay nhất từ trước đến nay để đưa dòng tiền quay trở lại đúng quỹ đạo gửi tiết kiệm thông thường.

Những đối tượng nào còn được phép thực hiện ủy thác?

Mặc dù đóng cửa với cá nhân, nhưng pháp luật vẫn mở ra hành lang pháp lý rõ ràng cho các tổ chức có năng lực. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 2 Thông tư 04/2012/TT-NHNN quy định bên ủy thác bao gồm:

• Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng 2010.
• Các pháp nhân trong nước có năng lực pháp luật dân sự đầy đủ.
• Các tổ chức nước ngoài là pháp nhân được thành lập hợp pháp.

Quản trị rủi ro và trách nhiệm của các bên

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định về việc phân loại nợ và trích lập dự phòng. Theo Điều 6 Thông tư 04/2012/TT-NHNN, bên ủy thác phải chịu trách nhiệm cuối cùng về các rủi ro phát sinh. Nếu bên ủy thác là tổ chức tín dụng, họ bắt buộc phải thực hiện phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro đối với các khoản ủy thác này như đối với các khoản cho vay thông thường.

Điều này giúp ngăn chặn tình trạng ngân hàng dùng nghiệp vụ ủy thác để "giấu" nợ xấu hoặc né tránh các chỉ tiêu về tăng trưởng tín dụng. Mọi hoạt động giờ đây phải được hạch toán minh bạch và báo cáo định kỳ về Ngân hàng Nhà nước.

Lời kết và hiệu lực thi hành

Việc ban hành Thông tư 04/2012/TT-NHNN là một bước đi quyết liệt của cơ quan quản lý nhằm lành mạnh hóa thị trường tiền tệ. Các chuyên gia kinh tế đánh giá, quy định này sẽ giúp loại bỏ những biến tướng tiêu cực, đưa hoạt động ngân hàng trở về đúng bản chất và bảo vệ quyền lợi lâu dài của người gửi tiền.

Thông tư này chính thức có hiệu lực từ ngày 02/05/2012, thay thế hoàn toàn cho Quyết định số 742/2002/QĐ-NHNN. Các tổ chức và cá nhân cần lưu ý mốc thời gian này để điều chỉnh các hoạt động tài chính cho phù hợp với quy định mới của pháp luật.