Thị trường chứng khoán Việt Nam trong những tháng đầu năm 2011 đang chứng kiến những thay đổi quan trọng về mặt chính sách nhằm hướng tới sự minh bạch và ổn định bền vững. Một trong những động thái đáng chú ý nhất chính là việc Bộ Tài chính ban hành Thông tư 38/2011/TT-BTC (sau đây gọi tắt là Thông tư 38) quy định về mức thu, chế độ thu nộp, quản lý và sử dụng phí hoạt động chứng khoán.

Thiết lập "biên độ" mới: Chấm dứt cuộc đua phá giá phí môi giới

Điểm cốt lõi và gây xôn xao nhất trong giới đầu tư cũng như các công ty chứng khoán (CTCK) tại Thông tư 38/2011/TT-BTC chính là việc thay đổi cơ chế tính phí môi giới. Thay vì chỉ quy định mức trần (mức tối đa) như các văn bản trước đây, Bộ Tài chính đã chính thức áp dụng cơ chế "biên độ" với cả mức sàn và mức trần rõ rệt.

Cụ thể, phí môi giới mua, bán chứng khoán (áp dụng cho cả chứng khoán niêm yết và chứng khoán đăng ký giao dịch tại hệ thống UPCOM) được quy định như sau:

• Đối với cổ phiếu và chứng chỉ quỹ: Mức phí dao động từ 0,15% đến 0,5% giá trị giao dịch.
• Đối với trái phiếu: Mức phí dao động từ 0,02% đến 0,1% giá trị giao dịch.

Việc áp dụng mức sàn 0,15% đối với cổ phiếu được xem là một "cái phanh" cần thiết để ngăn chặn tình trạng các CTCK đua nhau giảm phí xuống mức gần bằng 0 nhằm lôi kéo khách hàng, gây ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và sự an toàn tài chính của chính các tổ chức này.

So sánh với các quy định cũ: Sự điều chỉnh mang tính thực tiễn

Để thấy rõ sự thay đổi, chúng ta cần nhìn lại lịch sử quy định phí dịch vụ môi giới (hay còn gọi là hoa hồng môi giới). Trước đây, theo Thông tư 01/2000/TT-UBCK1, mức phí tối đa cho cổ phiếu lên tới 0,75% và trái phiếu là 0,5% trị giá giao dịch.

Sau đó, Thông tư 02/2000/TT-UBCK1 đã điều chỉnh giảm mức trần xuống còn 0,5% đối với cổ phiếu và 0,15% đối với trái phiếu. Tuy nhiên, cả hai văn bản này đều thiếu đi mức "sàn", dẫn đến việc cạnh tranh không lành mạnh giữa các thành viên thị trường.

Với Thông tư 38/2011/TT-BTC, Bộ Tài chính không chỉ giữ nguyên mức trần 0,5% mà còn thiết lập mức sàn 0,15%, tạo ra một sân chơi công bằng hơn, nơi các CTCK phải cạnh tranh bằng chất lượng tư vấn và hệ thống công nghệ thay vì chỉ dựa vào giá rẻ.

Các loại phí hoạt động chứng khoán khác

Bên cạnh phí môi giới, Thông tư 38/2011/TT-BTC cũng quy định chi tiết về các loại phí dịch vụ khác:

• Phí bảo lãnh phát hành: Từ 0,5% đến 2% tổng giá trị bảo lãnh phát hành đối với cổ phiếu.
• Phí quản lý quỹ đầu tư: Tối đa 2% giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ hoặc danh mục/năm.
• Phí phát hành chứng chỉ quỹ: Dao động từ 1% đến 2% vốn huy động, tùy thuộc vào quy mô đợt phát hành.

Đáng chú ý, các khoản thu này được xác định là khoản thu không thuộc ngân sách nhà nước. Các tổ chức kinh doanh dịch vụ chứng khoán có nghĩa vụ nộp thuế theo quy định hiện hành và có quyền quản lý, sử dụng số tiền còn lại sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Hiệu lực thi hành và tác động kỳ vọng

Thông tư 38/2011/TT-BTC chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/05/2011. Văn bản này thay thế hoàn toàn cho Thông tư 01/2000/TT-UBCK1 và Thông tư 02/2000/TT-UBCK1.

Việc ban hành quy định mới này được kỳ vọng sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2011 vượt qua giai đoạn khó khăn, thanh lọc các CTCK yếu kém và thúc đẩy sự phát triển chuyên nghiệp của các định chế tài chính trung gian.