Ngày 29/04/2011, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành một văn bản mang tính lịch sử đối với thị trường tài chính: Thông tư 11/2011/TT-NHNN quy định về chấm dứt huy động và cho vay vốn bằng vàng của tổ chức tín dụng. Quy định này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/05/2011, thay thế cho Thông tư 22/2010/TT-NHNN trước đó.

Lệnh cấm nghiêm ngặt đối với các nghiệp vụ bằng vàng

Theo quy định tại Điều 1 Thông tư 11/2011/TT-NHNN, các tổ chức tín dụng (TCTD) tuyệt đối không được thực hiện các hoạt động sau:

• Cho vay vốn bằng vàng: Không được giải ngân mới cho khách hàng và các TCTD khác, kể cả các hợp đồng đã ký kết nhưng chưa giải ngân hết.
• Huy động vốn bằng vàng: Dừng hoàn toàn việc nhận tiền gửi bằng vàng từ dân cư và tổ chức.
• Các nghiệp vụ khác: Không được gửi vàng tại TCTD khác, không thực hiện ủy thác, đầu tư hoặc các hình thức cấp tín dụng khác bằng vàng.

Việc ban hành quy định này được xem là một đòn bẩy mạnh mẽ nhằm thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP năm 2011 của Chính phủ về kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.

Lộ trình tất toán và những ngoại lệ tạm thời

Mặc dù lệnh cấm có hiệu lực ngay lập tức, nhưng Ngân hàng Nhà nước cũng đưa ra một lộ trình chuyển đổi để tránh gây sốc cho thị trường. Cụ thể, các TCTD không được chuyển đổi vốn huy động bằng vàng thành đồng Việt Nam hoặc các loại tiền khác. Đối với số vốn đã lỡ chuyển đổi trước đó, thời hạn cuối cùng để tất toán là ngày 30/06/2011.

Một ngoại lệ duy nhất được cho phép là việc phát hành chứng chỉ ngắn hạn bằng vàng. Tuy nhiên, điều này chỉ được thực hiện khi số vàng thu nợ và tồn quỹ không đủ để chi trả theo yêu cầu của khách hàng. Quan trọng hơn, quyền lợi này cũng sẽ chính thức chấm dứt vào ngày 01/05/2012.

"Mục tiêu cốt lõi của Thông tư 11 là giảm tình trạng 'vàng hóa' và 'đô la hóa' trong nền kinh tế. Việc hạn chế đầu cơ vàng sẽ góp phần ổn định tỷ giá và thị trường ngoại hối, từ đó bảo vệ giá trị đồng tiền Việt Nam."

Tác động sâu rộng đến thị trường và người dân

Việc "khai tử" huy động và cho vay vàng buộc người dân phải thay đổi thói quen tích trữ. Thay vì gửi vàng vào ngân hàng để hưởng lãi suất, vàng giờ đây chỉ thuần túy là tài sản tích trữ hoặc phải chuyển đổi sang các kênh đầu tư khác như tiền gửi VND hoặc bất động sản. Đối với các doanh nghiệp kinh doanh vàng, việc tiếp cận nguồn vốn vay bằng vàng giá rẻ từ ngân hàng cũng không còn, buộc họ phải chủ động hơn về nguồn vốn tự có.

Nhìn chung, đây là một bước đi quyết liệt của Ngân hàng Nhà nước trong bối cảnh lạm phát năm 2011 đang có những diễn biến phức tạp. Việc tách bạch vàng ra khỏi hệ thống ngân hàng không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro thanh khoản mà còn là tiền đề để xây dựng một thị trường tài chính minh bạch và ổn định hơn trong tương lai.