Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân sử dụng ngân sách nhà nước. Nhằm siết chặt kỷ cương, kỷ luật tài chính công, Chính phủ đã ban hành Nghị định 265/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Đáng chú ý, một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định này là việc áp dụng hình thức phạt cảnh cáo đối với hành vi chậm ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí dưới 30 ngày so với thời hạn quy định. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho các đơn vị, địa phương còn lơ là, chậm trễ trong việc xây dựng và ban hành kế hoạch hành động hàng năm.

Quy định mới từ ngày 01/7/2026: Chậm trễ là bị phạt!

Trước đây, việc chậm ban hành chương trình hành động thường chỉ dừng lại ở mức nhắc nhở hoặc phê bình nội bộ. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2026, khi Nghị định 265/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành, mọi sự chậm trễ dù là nhỏ nhất cũng sẽ bị chế tài nghiêm khắc. Quy định này được ban hành dựa trên căn cứ của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025, nhằm đảm bảo tính kịp thời và hiệu quả của công tác quản lý tài sản công, ngân sách nhà nước.

Việc ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí đúng hạn giúp các cơ quan, tổ chức chủ động xác định mục tiêu, chỉ tiêu tiết kiệm và các biện pháp thực hiện ngay từ đầu năm ngân sách, tránh tình trạng "nước đến chân mới nhảy" hoặc chi tiêu lãng phí rồi mới tìm cách khắc phục.

Chi tiết các mức xử phạt vi phạm thời hạn và nội dung Chương trình tiết kiệm

Cụ thể, tại Điều 5 Nghị định 265/2026/NĐ-CP quy định rất rõ ràng về các mức xử phạt đối với hành vi vi phạm thời hạn ban hành, nội dung của Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí như sau:

"Điều 5. Vi phạm quy định về thời hạn ban hành, nội dung của Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí

1. Phạt cảnh cáo đối với hành vi chậm ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí so với thời hạn quy định dưới 30 ngày.

2. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí không đảm bảo đầy đủ nội dung theo quy định của pháp luật.

3. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi không ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí hoặc ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí chậm so với thời hạn quy định từ 30 ngày trở lên.

4. Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí theo đúng quy định đối với hành vi quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều này."

Như vậy, pháp luật đã phân hóa rất rõ mức độ vi phạm để áp dụng hình thức xử lý phù hợp. Nếu chỉ chậm trễ dưới 30 ngày, người chịu trách nhiệm sẽ bị phạt cảnh cáo. Tuy nhiên, nếu thời gian chậm trễ kéo dài từ 30 ngày trở lên hoặc thậm chí là không ban hành, mức phạt tiền sẽ tăng mạnh, dao động từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

Bên cạnh đó, hành vi ban hành chương trình mang tính đối phó, không đảm bảo đầy đủ nội dung theo quy định của pháp luật cũng sẽ bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng. Điều này đòi hỏi các đơn vị khi xây dựng chương trình phải nghiên cứu kỹ lưỡng, bám sát thực tế và hướng dẫn của cấp trên, tránh việc sao chép rập khuôn hoặc cắt xén nội dung.

Áp dụng mức phạt gấp đôi đối với tổ chức vi phạm

Một điểm cực kỳ quan trọng mà các cơ quan, đơn vị cần lưu ý là nguyên tắc áp dụng mức phạt tiền đối với tổ chức. Theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 265/2026/NĐ-CP:

"2. Mức phạt tiền quy định tại Chương II Nghị định này là mức phạt tiền áp dụng đối với một hành vi vi phạm hành chính của cá nhân. Đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân."

Do đó, nếu tổ chức (như các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước...) có hành vi không ban hành hoặc chậm ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí từ 30 ngày trở lên thì mức phạt tiền áp dụng sẽ là từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Đây là mức phạt không hề nhỏ và sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, kết quả đánh giá hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị cũng như người đứng đầu.

Ngoài việc bị phạt tiền, tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải gánh chịu biện pháp khắc phục hậu quả là buộc ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí theo đúng quy định. Điều này đồng nghĩa với việc dù có bị phạt tiền thì đơn vị vẫn bắt buộc phải hoàn thành việc ban hành chương trình theo đúng quy chuẩn pháp luật.

Lời khuyên thiết thực cho các cơ quan, đơn vị

Để tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc và đảm bảo công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đi vào thực chất, các cơ quan, đơn vị cần chủ động thực hiện các giải pháp sau:

• Chủ động theo dõi thời hạn: Phân công bộ phận chuyên trách (thường là văn phòng hoặc bộ phận tài chính - kế toán) theo dõi sát sao thời hạn ban hành chương trình theo quy định của cơ quan cấp trên và quy định chung của pháp luật.
• Nâng cao chất lượng nội dung: Chương trình ban hành phải có mục tiêu, chỉ tiêu tiết kiệm cụ thể, định lượng được, đồng thời đề ra các giải pháp khả thi, phù hợp với đặc thù hoạt động của đơn vị.
• Tăng cường kiểm tra, giám sát: Người đứng đầu đơn vị cần thường xuyên đôn đốc, kiểm tra tiến độ xây dựng chương trình, không để xảy ra tình trạng chậm trễ do lỗi chủ quan.

Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định tại Nghị định 265/2026/NĐ-CP không chỉ giúp các đơn vị tránh được các chế tài xử phạt hành chính mà còn góp phần quan trọng vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, chung tay cùng cả nước thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.