Trong bối cảnh thị trường mua bán ngày càng sôi động, không ít trường hợp người bán vì lợi nhuận mà bất chấp các thủ đoạn gian dối để trục lợi từ khách hàng. Tuy nhiên, ranh giới giữa một hành vi "buôn bán không trung thực" và một tội danh hình sự là rất mong manh. Vậy pháp luật quy định như thế nào về tội lừa dối khách hàng và mức phạt mới nhất năm 2026 ra sao?

Thế nào là hành vi lừa dối khách hàng theo quy định pháp luật?

Tội lừa dối khách hàng không phải là một khái niệm xa lạ, nhưng để xác định đúng bản chất pháp lý, chúng ta cần căn cứ vào các dấu hiệu đặc trưng. Theo quy định tại Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015, hành vi này được hiểu là việc người bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ thực hiện các thủ đoạn gian dối trong giao dịch.

Cụ thể, các hành vi phổ biến bao gồm:

• Cân, đong, đo, đếm, tính gian: Đây là hình thức gian lận về số lượng, khối lượng hoặc kích thước thực tế của hàng hóa. Ví dụ, một tiểu thương sử dụng cân đã qua chỉnh sửa để làm tăng trọng lượng hàng hóa so với thực tế.
• Đánh tráo hàng: Người bán giao sản phẩm không đúng chất lượng, chủng loại như đã thỏa thuận hoặc quảng cáo trước đó, khiến khách hàng nhận được món đồ có giá trị thấp hơn số tiền đã bỏ ra.
• Các thủ đoạn gian dối khác: Bao gồm mọi hành vi cố ý làm khách hàng nhầm lẫn về đặc tính, công dụng hoặc giá trị của sản phẩm/dịch vụ.

Những hành vi này không chỉ xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi tài chính của người tiêu dùng mà còn làm băng hoại đạo đức kinh doanh và uy tín của thị trường.

Ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự

Không phải mọi trường hợp gian lận trong mua bán đều bị coi là tội phạm hình sự. Pháp luật Việt Nam quy định các điều kiện cụ thể để cấu thành tội danh này. Một cá nhân sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa dối khách hàng nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi lừa dối khách hàng hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
• Số tiền thu lợi bất chính từ hành vi gian dối đạt từ 5.000.000 đồng trở lên.

Điều này cho thấy sự nghiêm khắc của pháp luật đối với những đối tượng có tính chất tái phạm hoặc gây thiệt hại lớn cho cộng đồng.

Các khung hình phạt nghiêm khắc đối với tội lừa dối khách hàng

Tùy vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, người phạm tội có thể phải đối mặt với các khung hình phạt khác nhau được quy định tại Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015:

Khung hình phạt cơ bản (Khoản 1)

Người phạm tội có thể bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm nếu thu lợi bất chính từ 5.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc đã bị xử lý hành chính/hình sự mà còn vi phạm.

Khung hình phạt tăng nặng (Khoản 2)

Hình phạt sẽ nặng hơn rất nhiều, cụ thể là phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm, nếu phạm tội thuộc các trường hợp:

• Phạm tội có tổ chức, có sự câu kết chặt chẽ giữa nhiều đối tượng.
• Có tính chất chuyên nghiệp, lấy việc lừa dối khách hàng làm nguồn sống chính.
• Dùng thủ đoạn xảo quyệt để che giấu hành vi phạm tội.
• Thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể chịu hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Đây là biện pháp nhằm ngăn chặn triệt để khả năng tiếp tục gây hại cho xã hội của đối tượng vi phạm.

Việc nắm rõ các quy định pháp luật không chỉ giúp người tiêu dùng tự bảo vệ mình mà còn là lời cảnh tỉnh cho những ai đang có ý định trục lợi bất chính. Hãy là người kinh doanh tử tế và người tiêu dùng thông thái để góp phần xây dựng một thị trường minh bạch.