Hành lang bảo vệ nguồn nước đóng vai trò như một "lá chắn" tự nhiên, không chỉ giúp duy trì sự ổn định của bờ sông, hồ mà còn ngăn chặn các tác động tiêu cực từ con người đến chất lượng nước. Tuy nhiên, tình trạng lấn chiếm đất ven nguồn nước để xây dựng công trình, canh tác trái phép vẫn diễn ra phức tạp. Nhằm siết chặt quản lý, Chính phủ đã ban hành những quy định cụ thể về việc lập và bảo vệ hành lang này.

Hành lang bảo vệ nguồn nước là gì?

Theo quy định tại Điều 31 Luật Tài nguyên nước 2012, hành lang bảo vệ nguồn nước là phần đất ven nguồn nước được thiết lập nhằm bảo vệ nguồn nước và các giá trị liên quan. Các nguồn nước bắt buộc phải lập hành lang bảo vệ bao gồm:

• Hồ chứa thủy điện, thủy lợi và các hồ chứa nước khác;
• Hồ tự nhiên, nhân tạo tại các đô thị, khu dân cư tập trung; hồ, ao lớn có chức năng điều hòa ở các khu vực khác; đầm, phá tự nhiên;
• Sông, suối, kênh, rạch là nguồn cấp nước, trục tiêu nước hoặc có tầm quan trọng đối với các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường;
• Các nguồn nước liên quan đến hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng, có giá trị cao về đa dạng sinh học, bảo tồn văn hóa và bảo vệ, phát triển hệ sinh thái tự nhiên.

Chức năng cốt lõi của hành lang bảo vệ nguồn nước

Vừa qua, ngày 06/05/2015, Chính phủ đã ban hành Nghị định 43/2015/NĐ-CP quy định chi tiết về việc lập, quản lý hành lang bảo vệ nguồn nước. Tại Điều 4 Nghị định 43/2015/NĐ-CP, chức năng của hành lang này được xác định rõ ràng:

"1. Hành lang bảo vệ nguồn nước được lập để thực hiện các chức năng sau đây:
a) Bảo vệ sự ổn định của bờ và phòng, chống lấn chiếm đất ven nguồn nước;
b) Phòng, chống các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái nguồn nước;
c) Bảo vệ, bảo tồn và phát triển hệ sinh thái thủy sinh, các loài động, thực vật tự nhiên ven nguồn nước;
d) Tạo không gian cho các hoạt động văn hóa, thể thao, vui chơi, giải trí, bảo tồn và phát triển các giá trị về lịch sử, văn hóa, du lịch, tín ngưỡng liên quan đến nguồn nước."

Những hành vi bị nghiêm cấm và yêu cầu đối với các hoạt động trong hành lang

Việc lấn chiếm, xây dựng trái phép trong phạm vi hành lang bảo vệ nguồn nước là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Các tổ chức, cá nhân khi hoạt động trong phạm vi này phải tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt để không làm ảnh hưởng đến chức năng của hành lang.

Cụ thể, các hoạt động không được gây sạt lở bờ sông, suối, kênh, rạch, hồ chứa; không gây ảnh hưởng xấu đến chức năng phòng, chống lũ của hành lang. Đặc biệt, mọi hành vi xả chất thải, rác thải gây ô nhiễm nguồn nước trong phạm vi hành lang đều bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và tài nguyên nước.

Chế tài xử phạt đối với hành vi lấn chiếm

Đối với các hành vi vi phạm quy định về hành lang bảo vệ nguồn nước, tùy theo mức độ mà cá nhân, tổ chức có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tại Nghị định 142/2013/NĐ-CP. Các hình thức xử phạt bao gồm phạt tiền, buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu hoặc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép.

Việc bảo vệ hành lang nguồn nước không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là nghĩa vụ của mỗi người dân để đảm bảo an ninh nguồn nước và môi trường sống bền vững cho tương lai.