Từ ngày 01/7/2025, diện mạo quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp tại Việt Nam sẽ có những thay đổi mang tính bước ngoặt. Với việc ban hành Nghị định 120/2025/NĐ-CP, Chính phủ đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đưa các dịch vụ công thiết yếu về gần dân hơn bao giờ hết.

1. Cấp xã "ôm" trọn việc của cấp huyện: Bước ngoặt trong cải cách hộ tịch

Một trong những thay đổi lớn nhất chính là việc chuyển giao toàn bộ chức năng hộ tịch từ cấp huyện về cấp xã. Theo quy định mới, công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã sẽ chính thức đảm nhận các nhiệm vụ mà trước đây thuộc thẩm quyền của Phòng Tư pháp cấp huyện.

Điều này không chỉ giúp giảm tải cho bộ máy hành chính cấp trên mà còn giúp người dân tiết kiệm thời gian, công sức di chuyển. Thay vì phải lên huyện để giải quyết các hồ sơ phức tạp, nay mọi thủ tục đều có thể thực hiện ngay tại địa phương cư trú.

2. Đăng ký khai sinh, khai tử không cần có mặt: Tiện lợi tối đa

Nhằm tối ưu hóa chuyển đổi số, khoản 2 Điều 5 Nghị định 120/2025/NĐ-CP quy định một bước tiến mới:

"Người yêu cầu đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử, đăng ký nhận cha, mẹ, con, đăng ký giám hộ... không phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch để ký vào Sổ hộ tịch."

Quy định này đặc biệt có ý nghĩa đối với những người thực hiện thủ tục trực tuyến hoặc qua ủy quyền, xóa bỏ rào cản về khoảng cách địa lý và thời gian.

3. Bãi bỏ gánh nặng Phiếu lý lịch tư pháp khi nhận con nuôi

Trong nỗ lực cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà, khoản 2 Điều 11 Nghị định 120/2025/NĐ-CP nêu rõ cá nhân khi xin nhận con nuôi trong nước theo khoản 3 Điều 17 Luật Nuôi con nuôi 2010 sẽ không còn phải nộp Phiếu lý lịch tư pháp. Thay vào đó, cơ quan giải quyết thủ tục sẽ có trách nhiệm tự tra cứu và yêu cầu cung cấp thông tin từ cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

4. Nộp hồ sơ hộ tịch tại bất kỳ đâu: Xóa bỏ rào cản địa giới

Quyền lựa chọn nơi thực hiện thủ tục hành chính của người dân được mở rộng tối đa. Cá nhân có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ UBND cấp xã nào nơi mình cư trú. Thậm chí, nếu nộp nhầm nơi không có thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận vẫn có trách nhiệm hỗ trợ người dân nộp trực tuyến đến đúng địa chỉ cần thiết, thể hiện tinh thần phục vụ của bộ máy hành chính mới.

5. Chứng thực bản dịch: UBND xã chính thức thực hiện

Trước đây, việc chứng thực chữ ký người dịch thường gắn liền với cấp huyện hoặc các văn phòng công chứng. Tuy nhiên, theo Điều 14 Nghị định 120/2025/NĐ-CP, thẩm quyền này đã được phân cấp về cho UBND cấp xã. Điều này giúp người dân xử lý các giấy tờ có yếu tố nước ngoài một cách nhanh chóng ngay tại cơ sở.

6. Quy định chuyển tiếp về bồi thường nhà nước

Để đảm bảo quyền lợi cho công dân trong giai đoạn chuyển giao, khoản 1 Điều 19 Nghị định 120/2025/NĐ-CP quy định UBND cấp tỉnh sẽ là cơ quan giải quyết bồi thường nếu hành vi gây thiệt hại do UBND cấp huyện gây ra trước ngày 01/7/2025 nhưng thuộc nhóm nhiệm vụ đã được chuyển giao.

7. Chế độ nhân văn cho hòa giải viên cơ sở

Không chỉ quan tâm đến người dân, Nghị định còn chú trọng đến đội ngũ hòa giải viên. UBND cấp xã nay có trách nhiệm xem xét, hỗ trợ kịp thời trong vòng 07 ngày làm việc khi hòa giải viên gặp tai nạn hoặc rủi ro trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đây là sự động viên kịp thời cho những "người xây cầu" tại cộng đồng.

Tóm lại, Nghị định 120/2025/NĐ-CP không chỉ là một văn bản pháp lý thuần túy mà còn là minh chứng cho quyết tâm cải cách hành chính, lấy người dân làm trung tâm của Chính phủ Việt Nam.