Trong nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật và đảm bảo quyền con người, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Thi hành án hình sự 2019 vào tháng 6 vừa qua. Một trong những điểm sáng đáng chú ý nhất của đạo luật này chính là việc mở rộng các đối tượng được bố trí giam giữ riêng, đặc biệt là nhóm phạm nhân thuộc cộng đồng LGBT và phạm nhân đang nuôi con nhỏ.

Quy định mới thể hiện sự tôn trọng quyền tự do cá nhân và bản dạng giới của phạm nhân (ảnh minh họa)

Sự thay đổi căn bản so với Luật Thi hành án hình sự 2010

Trước đây, theo quy định tại Luật Thi hành án hình sự 2010, chỉ có 06 nhóm đối tượng được ưu tiên bố trí giam giữ riêng biệt để đảm bảo an ninh và phù hợp với đặc điểm sinh lý, bệnh lý. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành án cho thấy nhiều bất cập phát sinh đối với những người có bản dạng giới khác biệt hoặc những tình huống đặc thù khác.

Kể từ ngày 01/01/2020, khi Luật Thi hành án hình sự 2019 chính thức có hiệu lực, danh sách các đối tượng được giam giữ riêng đã được điều chỉnh và bổ sung một cách nhân văn hơn.

Chi tiết 08 nhóm đối tượng được giam giữ riêng từ năm 2020

Cụ thể, căn cứ theo quy định mới, các trại giam sẽ phải bố trí khu vực giam giữ riêng cho các nhóm đối tượng sau:

• Phạm nhân nữ: Đảm bảo sự riêng tư và an toàn tuyệt đối cho phụ nữ.
• Phạm nhân là người dưới 18 tuổi: (Thay thế thuật ngữ "người chưa thành niên" của luật cũ) nhằm phù hợp với Luật trẻ em 2016.
• Phạm nhân là người nước ngoài: Để thuận tiện cho công tác quản lý và thực hiện các thủ tục lãnh sự.
• Phạm nhân mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A: (Thay thế cụm từ "bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm") theo quy định của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm 2007.
• Phạm nhân có dấu hiệu bệnh tâm thần: Hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi trong thời gian chờ quyết định của Tòa án.
• Phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy: Nhằm cách ly các nhân tố gây mất ổn định trong trại giam.
• Người đồng tính, người chuyển đổi giới tính, người chưa xác định rõ giới tính: Đây là quy định hoàn toàn mới, giúp bảo vệ họ khỏi nguy cơ bị xâm hại hoặc kỳ thị.
• Phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi theo mẹ vào trại giam: Đảm bảo môi trường tốt nhất cho sự phát triển của trẻ nhỏ.

Cán cân công lý luôn hướng tới việc bảo vệ quyền lợi của mọi đối tượng trong xã hội (ảnh minh họa)

Ý nghĩa của việc giam giữ riêng đối với người đồng tính và chuyển giới

Việc bổ sung nhóm người đồng tính và chuyển giới vào danh sách giam giữ riêng không chỉ là một bước tiến về mặt pháp lý mà còn là sự thừa nhận thực tế khách quan về đa dạng giới. Trong môi trường trại giam, nhóm đối tượng này thường rất dễ trở thành nạn nhân của các hành vi bạo lực hoặc quấy rối tình dục nếu phải giam chung với các phạm nhân khác theo giới tính sinh học.

Bên cạnh đó, quy định về việc giam giữ riêng phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi cũng thể hiện tinh thần ưu tiên bảo vệ trẻ em – những đối tượng không có lỗi nhưng phải theo mẹ vào môi trường đặc biệt này. Việc tách riêng giúp các bé có không gian sinh hoạt phù hợp hơn, tránh được những tác động tiêu cực từ môi trường giam giữ chung.

"Phạm nhân được chia thành các đội, tổ để lao động, học tập và sinh hoạt. Căn cứ vào tính chất tội phạm, mức hình phạt, độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe, phạm nhân được bố trí giam giữ riêng theo các nhóm đối tượng quy định."

Hy vọng rằng với những thay đổi tích cực này, công tác thi hành án hình sự tại Việt Nam sẽ ngày càng đạt được hiệu quả cao hơn, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa thể hiện được bản chất nhân đạo của Nhà nước ta.