Trong bối cảnh tình hình an ninh trật tự tại địa bàn cơ sở ngày càng diễn biến phức tạp, việc tăng cường năng lực và quyền hạn cho lực lượng Công an xã là một yêu cầu cấp thiết. Kể từ ngày 01/12/2021, một sự thay đổi lớn trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự sẽ chính thức có hiệu lực, hứa hẹn tạo ra bước ngoặt trong việc xử lý tội phạm ngay từ cấp cơ sở.

Quyền hạn hiện nay của Công an xã: Những giới hạn cần phá bỏ?

Trước thời điểm ngày 01/12/2021, nhiệm vụ và quyền hạn của Công an xã chủ yếu được điều chỉnh bởi các quy định mang tính hành chính và bảo vệ trật tự đơn thuần. Theo quy định chung, lực lượng này có trách nhiệm nắm tình hình, xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc và quản lý cư trú trên địa bàn.

Trong hoạt động tố tụng, Công an xã vốn chỉ đóng vai trò là cơ quan tiếp nhận ban đầu. Cụ thể, khi có tố giác hoặc tin báo về tội phạm, Công an xã chỉ có thẩm quyền lập biên bản tiếp nhận, lấy lời khai ban đầu của người bị hại, người biết vụ việc, bảo vệ hiện trường và sau đó phải chuyển ngay hồ sơ cho Cơ quan điều tra cấp trên. Sự hạn chế này vô hình trung tạo ra độ trễ trong việc xử lý các vụ việc nóng, đặc biệt là ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi việc tiếp cận của Cơ quan điều tra cấp huyện có thể mất nhiều thời gian.

Lực lượng Công an xã đóng vai trò nòng cốt trong việc giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương (ảnh minh họa)

"Cú hích" từ Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2021: Công an xã được làm gì?

Nhận thấy những bất cập từ thực tiễn, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự 2021. Điểm đáng chú ý nhất của văn bản này chính là việc sửa đổi khoản 3 Điều 146 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Theo quy định mới áp dụng từ ngày 01/12/2021, Công an xã không còn chỉ là đơn vị "chuyển phát" hồ sơ đơn thuần. Luật mới quy định:

"Công an xã, phường, thị trấn, Đồn Công an có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ và chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo tài liệu, đồ vật có liên quan cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền."

Việc bổ sung cụm từ "tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ" đã chính thức nâng tầm vị thế của Công an xã trong hoạt động tố tụng hình sự. Giờ đây, họ có quyền chủ động thực hiện các biện pháp nghiệp vụ ban đầu để làm rõ tính xác thực của nguồn tin trước khi chuyển giao cho cấp trên. Điều này giúp sàng lọc thông tin, tránh lãng phí nguồn lực điều tra và đảm bảo các chứng cứ quan trọng không bị mất mát do thời gian.

Công an xã tăng cường tuần tra, kiểm soát địa bàn để đảm bảo an ninh cơ sở (ảnh minh họa)

Sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật về tổ chức điều tra

Để đảm bảo tính thống nhất, Luật sửa đổi năm 2021 cũng đã điều chỉnh tương ứng tại Điều 44 Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015. Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc Công an xã hiện nay đã có thẩm quyền tương đương với Công an phường, thị trấn hay Đồn Công an trong việc xử lý nguồn tin về tội phạm.

Việc trao thêm quyền hạn này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trình độ nghiệp vụ và đạo đức công vụ đối với cán bộ Công an xã. Đây là một phần trong lộ trình chính quy hóa lực lượng Công an xã đã được Bộ Công an triển khai quyết liệt trong thời gian qua.

Lời khuyên pháp lý cho người dân

Với quy định mới này, người dân khi phát hiện các hành vi có dấu hiệu tội phạm cần chủ động đến trình báo tại trụ sở Công an xã nơi gần nhất. Việc Công an xã có quyền xác minh sơ bộ sẽ giúp các yêu cầu của người dân được xử lý nhanh chóng, kịp thời hơn, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân ngay tại cơ sở.

Nếu có bất kỳ vướng mắc nào về thủ tục trình báo hoặc quyền hạn của lực lượng chức năng, quý độc giả nên tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý để đảm bảo quyền lợi của mình được thực thi đúng quy định pháp luật.