Sự ra đời của Nghị định 134/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 09/4/2026) đã tạo nên một làn sóng thay đổi mạnh mẽ trong hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Bằng việc sửa đổi trực tiếp Điều 1 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, Chính phủ đã chính thức mở rộng phạm vi điều chỉnh, đưa những vấn đề cấp bách của thời đại số vào khuôn khổ pháp lý rõ ràng.

Mở rộng phạm vi điều chỉnh: Từ khái quát đến chi tiết

Thay vì chỉ đưa ra những quy định mang tính nguyên tắc chung như trước đây, Nghị định mới đã thực hiện một bước đi táo bạo khi liệt kê chi tiết từng nhóm nội dung điều chỉnh. Điều này giúp các chủ thể quyền và cơ quan thực thi pháp luật có cái nhìn minh bạch, tránh các tranh chấp không đáng có do hiểu sai quy định.

Theo quy định mới, phạm vi điều chỉnh hiện nay bao quát toàn bộ vòng đời của một tác phẩm, từ lúc phát sinh quyền, đăng ký, sử dụng cho đến khi xử lý vi phạm. Đặc biệt, vai trò của Nhà nước trong việc quản lý và phân chia tiền bản quyền khi các bên không thỏa thuận được cũng đã được cụ thể hóa, đảm bảo quyền lợi hài hòa cho cả tác giả và công chúng.

Trí tuệ nhân tạo (AI) - 'Nhân vật' mới trong luật bản quyền

Điểm sáng nhất của Nghị định 134/2026/NĐ-CP chính là việc lần đầu tiên quy định chi tiết về việc phát sinh quyền trong trường hợp có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bối cảnh các tác phẩm do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra ngày càng phổ biến, việc xác định ai là chủ sở hữu và dữ liệu đầu vào cho AI được sử dụng như thế nào đã trở thành vấn đề sống còn.

Pháp luật hiện nay không chỉ bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật truyền thống mà còn mở rộng sang các loại hình tác phẩm số, dữ liệu lớn. Điều này phù hợp với tinh thần của Luật Sở hữu trí tuệ, đồng thời thúc đẩy sự sáng tạo trong môi trường công nghệ cao.

Chuyển đổi số và trách nhiệm của các bên trung gian

Nghị định mới nhấn mạnh vào công tác chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quyền tác giả quốc gia. Việc số hóa hồ sơ đăng ký không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý mà còn tạo ra một hệ sinh thái minh bạch để tra cứu thông tin bản quyền trên toàn quốc.

Bên cạnh đó, trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (như các nền tảng mạng xã hội, website chia sẻ nội dung) cũng được quy định khắt khe hơn. Các đơn vị này phải có cơ chế kiểm soát, ngăn chặn các nội dung vi phạm bản quyền một cách chủ động, thay vì chỉ chờ đợi yêu cầu gỡ bỏ từ chủ sở hữu quyền.

Thủ tục đăng ký và cơ chế thực thi nghiêm ngặt

Để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, Nghị định đã cụ thể hóa toàn bộ trình tự, thủ tục đăng ký quyền tác giả và quyền liên quan. Các quy định về giám định sở hữu trí tuệ, biện pháp khắc phục hậu quả và cơ chế kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu cũng được bổ sung để đối phó với tình trạng vi phạm bản quyền xuyên biên giới đang diễn biến phức tạp.

"Việc chuyển từ cách quy định chung sang liệt kê chi tiết các nội dung về AI, chuyển đổi số và trách nhiệm trung gian là bước đi tất yếu để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, bảo vệ tối đa quyền lợi của các nhà sáng tạo trong kỷ nguyên số."

Tóm lại, những thay đổi từ ngày 09/4/2026 không chỉ đơn thuần là việc sửa đổi câu chữ mà là một cuộc cách mạng về tư duy pháp lý, khẳng định vị thế của Việt Nam trong việc bảo hộ quyền tác giả trên bản đồ công nghệ thế giới.