Những ngày cuối năm 2023, thông tin về việc chính thức thực hiện cải cách tiền lương từ ngày 01/7/2024 theo Nghị quyết 104/2023/QH15 đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận. Đặc biệt, đối với các lao động nữ đang có kế hoạch sinh con trong năm 2024, câu hỏi lớn nhất đặt ra là: Khi mức lương cơ sở bị bãi bỏ, các khoản trợ cấp thai sản vốn đang gắn liền với con số này sẽ được tính toán như thế nào?

Cơ chế tính tiền thai sản hiện hành: Sự phụ thuộc vào mức lương cơ sở

Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, hầu hết các khoản trợ cấp mang tính chất "cứng" trong chế độ thai sản đều lấy mức lương cơ sở làm căn cứ tính toán. Cụ thể:

• Trợ cấp một lần khi sinh con: Theo Điều 38 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, lao động nữ sinh con được trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 02 lần mức lương cơ sở tại tháng lao động nữ sinh con.
• Tiền dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau thai sản: Theo khoản 3 Điều 41 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, mức hưởng mỗi ngày bằng 30% mức lương cơ sở.

Với mức lương cơ sở hiện tại là 1,8 triệu đồng/tháng (áp dụng đến hết 30/6/2024), mẹ bầu sinh con trong nửa đầu năm 2024 vẫn chắc chắn nhận được 3,6 triệu đồng tiền trợ cấp một lần. Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2024, khi "thước đo" này không còn tồn tại, một khoảng trống pháp lý đang khiến nhiều người lo lắng.

Nghị quyết 104/2023/QH15 và kịch bản cho tiền thai sản sau ngày 01/7/2024

Tại kỳ họp thứ 6 vừa qua, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 104/2023/QH15, trong đó xác định rõ từ 01/7/2024 sẽ thực hiện cải cách tổng thể chính sách tiền lương theo Nghị quyết 27-NQ/TW. Điểm mấu chốt là bãi bỏ mức lương cơ sở và hệ số lương hiện nay, xây dựng các bảng lương mới bằng số tiền cụ thể.

Việc bãi bỏ lương cơ sở đồng nghĩa với việc các cơ quan chức năng phải ban hành một "mức tham chiếu" mới hoặc quy định con số tuyệt đối cho các khoản trợ cấp BHXH. Trong bối cảnh hiện tại (tháng 12/2023), các chuyên gia pháp lý đang nghiêng về hai kịch bản:

Kịch bản 1: Áp dụng mức tham chiếu mới tương đương

Chính phủ có thể sẽ ban hành một văn bản hướng dẫn, quy định một mức tiền cụ thể dùng để tính các chế độ bảo hiểm xã hội thay thế cho mức lương cơ sở. Mức này có thể được tính toán sao cho quyền lợi của người lao động không thấp hơn mức hiện hưởng.

Kịch bản 2: Luật hóa các con số tuyệt đối trong Luật BHXH mới

Hiện nay, dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) đang được lấy ý kiến cũng đã tính đến phương án này. Thay vì ghi là "02 lần mức lương cơ sở", dự thảo đề xuất con số cụ thể (ví dụ 3,6 triệu đồng hoặc cao hơn) và có cơ chế điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hàng năm.

"Từ ngày 01 tháng 7 năm 2024, thực hiện cải cách tổng thể chính sách tiền lương theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21 tháng 5 năm 2018 của Ban Chấp hành Trung ương về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp..."
— Trích khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 104/2023/QH15

Lao động nữ cần chuẩn bị gì trước thềm cải cách?

Dù cách tính có thay đổi, nguyên tắc xuyên suốt của cải cách tiền lương là không làm giảm thu nhập và quyền lợi chính đáng của người lao động. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi tối ưu, lao động nữ cần lưu ý:

1. Theo dõi sát các văn bản hướng dẫn: Trong 6 tháng đầu năm 2024, Chính phủ sẽ ban hành các Nghị định chi tiết về bảng lương mới và cách tính trợ cấp BHXH.
2. Kiểm tra quá trình đóng BHXH: Mức hưởng trợ cấp thai sản tháng vẫn tính dựa trên bình quân tiền lương đóng BHXH 06 tháng trước khi nghỉ. Khi lương cơ bản tăng sau cải cách, mức đóng BHXH có thể tăng lên, từ đó kéo theo mức hưởng trợ cấp thai sản tháng cũng tăng theo tương ứng.
3. Lưu ý thời điểm sinh con: Nếu sinh con trước 01/7/2024, mọi chế độ vẫn áp dụng theo mức lương cơ sở 1,8 triệu đồng. Nếu sinh con từ 01/7/2024 trở đi, sẽ áp dụng quy định mới.

Tóm lại, việc bỏ lương cơ sở không đồng nghĩa với việc cắt giảm quyền lợi thai sản. Ngược lại, đây là bước đi nhằm hiện đại hóa hệ thống tiền lương và an sinh xã hội. Người lao động hoàn toàn có thể kỳ vọng vào một mức trợ cấp công bằng và sát thực tế hơn trong tương lai gần.