Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển với tốc độ vũ bão, việc ứng dụng các công nghệ này vào hoạt động quản lý nhà nước, đặc biệt là trong công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế, đang trở thành một xu thế tất yếu. Tuy nhiên, đi kèm với những tiện ích vượt trội là những thách thức không nhỏ về tính chính xác và trách nhiệm pháp lý.

Mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Công văn số 2766/BKHCN-TTCNTT hướng dẫn về việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo hỗ trợ thực hiện rà soát văn bản quy phạm pháp luật (QPPL). Văn bản này đã đặt ra những nguyên tắc cốt lõi, mang tính định hướng quan trọng nhằm đảm bảo việc ứng dụng AI diễn ra an toàn, hiệu quả và đúng pháp luật.

Bối cảnh bùng nổ ứng dụng AI trong công tác pháp chế năm 2026

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 32/CĐ-TTg ngày 19/4/2026 về việc tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và Hướng dẫn số 06/HĐ-BCĐ ngày 22/4/2026 của Ban Chỉ đạo tổng rà soát, các Bộ, ngành và địa phương đang khẩn trương triển khai đợt tổng rà soát quy mô lớn.

Để hỗ trợ các cơ quan, đơn vị hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ này một cách nhanh chóng và chính xác, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ động hướng dẫn việc ứng dụng các giải pháp công nghệ số. Nhiều nền tảng AI chuyên biệt cho hệ thống pháp luật Việt Nam đã được giới thiệu và đưa vào thử nghiệm, mang lại những kết quả bước đầu rất khả quan.

Nguyên tắc "bất di bất dịch": AI chỉ hỗ trợ, con người quyết định

Tại Mục III của Hướng dẫn kèm theo Công văn số 2766/BKHCN-TTCNTT, Bộ Khoa học và Công nghệ đã nhấn mạnh rõ nguyên tắc quan trọng nhất khi sử dụng AI trong lĩnh vực này: AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ và không được thay thế quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

"Trí tuệ nhân tạo được xác định là công cụ hỗ trợ phân tích, tổng hợp, cảnh báo và gợi ý trong quá trình rà soát văn bản quy phạm pháp luật, nhưng không thay thế việc xem xét, đánh giá và kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Không được sử dụng AI để tự động đưa ra kết luận pháp lý có giá trị quyết định."

Điều này đồng nghĩa với việc, dù AI có thể tự động phát hiện các điểm chồng chéo, mâu thuẫn hoặc hết hiệu lực của văn bản với tốc độ cực nhanh, thì kết quả đó vẫn chỉ dừng lại ở mức độ "gợi ý" hoặc "cảnh báo". Quyết định cuối cùng về việc văn bản đó có thực sự mâu thuẫn hay cần sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hay không bắt buộc phải do cán bộ pháp chế, chuyên gia pháp lý bằng xương bằng thịt xem xét và đưa ra kết luận.

Yêu cầu khắt khe về tính minh bạch và khả năng kiểm chứng

Một trong những rào cản lớn nhất của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiện nay là hiện tượng "ảo giác AI" (AI hallucination) – tức là AI có thể tự bịa ra thông tin hoặc dẫn luật sai lệch nhưng lại trình bày dưới một định dạng cực kỳ chuyên nghiệp, logic và có tính thuyết phục cao. Nếu người dùng quá tin tưởng vào AI mà không kiểm tra lại, hậu quả pháp lý sẽ cực kỳ nghiêm trọng.

Chính vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu mọi kết quả do AI tạo ra phải có khả năng truy xuất, kiểm chứng và đối chiếu với căn cứ pháp lý liên quan. Người sử dụng không được phép chấp nhận các câu trả lời chung chung của AI mà không có nguồn dẫn cụ thể đến từng điều, khoản, điểm của văn bản gốc.

Đồng thời, hướng dẫn cũng tái khẳng định việc ứng dụng AI chỉ mang tính chất hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền. Người sử dụng vẫn phải chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với quyết định cuối cùng và cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ của con người đối với mọi quyết định quan trọng.

Các giải pháp AI pháp lý nổi bật đang được triển khai thực tế

Hiện nay, trên Cổng Pháp luật Quốc gia, một số sản phẩm AI tiêu biểu đã được giới thiệu để hỗ trợ các địa phương và Bộ, ngành thực hiện công tác rà soát, bao gồm:

• C-AI Legal: Nền tảng trí tuệ nhân tạo pháp lý do CMC OpenAI nghiên cứu và phát triển, được tối ưu hóa riêng cho hệ thống pháp luật Việt Nam, giúp tự động hóa quy trình quản lý, rà soát và hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật ở quy mô lớn.
• Trợ lý pháp chế AI LEXcentra: Hỗ trợ soạn thảo văn bản, rà soát tính hợp hiến, hợp pháp, đánh giá tác động chính sách và theo dõi văn bản pháp luật hiện hành.
• Trợ lý số Bkav (Bkav BLegal): Nền tảng chuyên sâu hỗ trợ tra cứu thông minh, soạn thảo, góp ý dự thảo và tự động hóa quy trình kiểm tra, đánh giá nội dung văn bản theo các tiêu chuẩn pháp lý.

Tựu trung lại, việc ứng dụng AI vào công tác rà soát văn bản quy phạm pháp luật là một bước đi đột phá, giúp tiết kiệm thời gian và công sức cho đội ngũ cán bộ pháp chế. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự phục vụ đắc lực cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, sự cẩn trọng, năng lực chuyên môn và trách nhiệm của con người vẫn là yếu tố quyết định hàng đầu.