Trong nỗ lực hoàn thiện thể chế pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, Bộ Công an đang chủ trì soạn thảo và lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) năm 2026. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất và đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận chính là đề xuất nâng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính lên tối đa 03 năm đối với một số lĩnh vực, thay vì mức trần phổ biến là 01 năm như quy định hiện hành.

Thực trạng nhức nhối: Lợi dụng kẽ hở thời hiệu để "né" phạt nguội giao thông

Theo báo cáo từ cơ quan soạn thảo, việc áp dụng hệ thống giám sát camera để phát hiện và xử lý vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ (thường gọi là "phạt nguội") đã mang lại những kết quả tích cực trong việc nâng cao ý thức người tham gia giao thông. Tuy nhiên, hiệu quả của công cụ này đang bị giảm sút nghiêm trọng bởi một kẽ hở pháp lý liên quan đến thời hiệu xử phạt.

Cụ thể, theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 6 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi 2020 và Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi 2025), thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ là 01 năm.

Trong khi đó, quy định về đăng kiểm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ nêu rõ: nếu chủ xe chưa giải quyết xong các quyết định xử phạt vi phạm hành chính thì cơ quan đăng kiểm sẽ tạm dừng hoặc từ chối thực hiện kiểm định. Thế nhưng, chu kỳ kiểm định lần đầu của xe ô tô con không kinh doanh vận tải hiện nay lên tới 03 năm. Lợi dụng sự chênh lệch này, rất nhiều tài xế và chủ phương tiện sau khi nhận được thông báo phạt nguội đã cố tình chây ì, không đến nộp phạt, chấp nhận chờ đợi cho đến khi hết thời hiệu xử phạt 01 năm rồi mới mang xe đi đăng kiểm nhằm "né" nghĩa vụ tài chính. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn làm giảm tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật.

Đề xuất nâng thời hiệu xử phạt lên tối đa 3 năm trong dự thảo mới

Để khắc phục triệt để tình trạng trên, tại điểm a khoản 1 Điều 6 dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi 2026, Bộ Công an đã đề xuất quy định:

"Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính từ 01 năm đến 03 năm, trừ trường hợp vi phạm hành chính về thuế, kiểm toán độc lập hoặc về lĩnh vực khác mà chuyên ngành quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính thì áp dụng thời hiệu theo quy định của pháp luật chuyên ngành đó."

Như vậy, so với quy định hiện hành tại Nghị định 118/2021/NĐ-CP và các văn bản liên quan, dự thảo mới đang hướng tới việc nâng thời hiệu xử phạt tối đa từ 01 năm lên 03 năm tùy thuộc vào từng lĩnh vực cụ thể.

Bên cạnh lĩnh vực giao thông đường bộ, việc tăng thời hiệu xử phạt lên 03 năm cũng được đề xuất áp dụng đối với các lĩnh vực như bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên, khoáng sản và an toàn thực phẩm. Cơ quan soạn thảo lý giải, sai phạm trong các lĩnh vực này thường có tính chất tinh vi, phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian để tiến hành xác minh, phân tích, kiểm định hoặc giám định tư pháp nhằm ban hành quyết định xử phạt chính xác, tránh bỏ lọt tội phạm hoặc gây oan sai. Đặc biệt, tại các địa bàn vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo, việc phát hiện vi phạm về tài nguyên, khoáng sản thường bị chậm trễ do địa bàn rộng lớn và lực lượng mỏng, nếu giữ thời hiệu ngắn sẽ dẫn đến tình trạng nhiều vụ việc nghiêm trọng bị đình chỉ xử lý do hết thời hiệu.

Quy định chặt chẽ về cách tính thời hiệu và ngăn chặn hành vi trốn tránh

Để đảm bảo tính minh bạch và thống nhất trong quá trình áp dụng thực tế, dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi 2026 cũng quy định rất rõ ràng về thời điểm để tính thời hiệu xử phạt:

• Đối với vi phạm hành chính đã kết thúc: Thời hiệu được tính từ thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm.
• Đối với vi phạm hành chính đang được thực hiện: Thời hiệu được tính từ thời điểm người có thẩm quyền phát hiện hành vi vi phạm.

Đặc biệt, nhằm ngăn chặn các hành vi đối phó, tại điểm d khoản 1 Điều 6 dự thảo quy định: Trường hợp cá nhân, tổ chức có hành vi cố tình trốn tránh, cản trở việc xử phạt của cơ quan chức năng thì thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính sẽ được tính lại kể từ thời điểm chấm dứt hành vi trốn tránh, cản trở đó.

Mặt khác, đối với các vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng hình sự chuyển đến để xử phạt hành chính (sau khi có quyết định không khởi tố vụ án, hủy bỏ quyết định khởi tố, đình chỉ điều tra...), thời hiệu xử phạt có thể được kéo dài thêm tối đa 01 năm. Đồng thời, toàn bộ khoảng thời gian cơ quan tố tụng thụ lý, xem xét vụ việc (kể cả thời gian tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án) cũng sẽ được tính cộng dồn vào thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, đảm bảo không bỏ lọt bất kỳ hành vi vi phạm nào.

Bổ sung hai trường hợp nhân văn không bị xử phạt hành chính

Song song với việc siết chặt kỷ cương và tăng tính răn đe, dự thảo lần này cũng thể hiện tính nhân văn và khuyến khích đổi mới sáng tạo khi bổ sung thêm 02 trường hợp loại trừ trách nhiệm hành chính:

1. Rủi ro trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ mới: Nếu cá nhân, tổ chức gây ra thiệt hại trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm hoặc áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới nhưng chứng minh được đã tuân thủ đúng quy trình, quy phạm kỹ thuật và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa rủi ro thì không bị coi là vi phạm hành chính. Quy định này nhằm tạo hành lang pháp lý an toàn, khuyến khích các nhà khoa học và doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới sáng tạo, đồng bộ với tinh thần của Luật Khoa học và Công nghệ.
2. Thi hành mệnh lệnh của cấp trên trong lực lượng vũ trang: Người thực hiện hành vi gây thiệt hại trong khi thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh sẽ không phải chịu trách nhiệm hành chính, với điều kiện đã thực hiện đầy đủ quy trình báo cáo nhưng cấp trên vẫn yêu cầu chấp hành mệnh lệnh. Trong trường hợp này, người ra mệnh lệnh trái pháp luật sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất.

Lộ trình xem xét và kỳ vọng từ dư luận

Theo kế hoạch, dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) năm 2026 sẽ tiếp tục được Bộ Công an lấy ý kiến đóng góp của các bộ, ban, ngành, địa phương và nhân dân đến hết ngày 09/07/2026. Sau khi hoàn thiện, dự thảo sẽ được trình Quốc hội xem xét, thảo luận và kỳ vọng thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI diễn ra vào tháng 10/2026.

Việc nâng thời hiệu xử phạt hành chính lên 03 năm được kỳ vọng sẽ là bước đột phá mạnh mẽ, giải quyết triệt để bài toán "nhờn luật" trong phạt nguội giao thông, đồng thời tạo ra công cụ pháp lý đủ mạnh để bảo vệ môi trường, tài nguyên quốc gia và an toàn sức khỏe của nhân dân trong giai đoạn mới.