Từ ngày 09/7/2026, Nghị định 278/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành, mang đến những sửa đổi, bổ sung quan trọng đối với Nghị định 72/2025/NĐ-CP về cơ chế và thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân. Một trong những điểm đáng chú ý nhất là quy định về việc xử lý các trường hợp biến động giá điện ở mức nhỏ: giảm dưới 1% hoặc tăng dưới 2% so với mức giá hiện hành.

Không điều chỉnh giá điện khi biến động nhỏ: Quy định cụ thể ra sao?

Theo quy định tại Điều 1 Nghị định 278/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung điểm a và điểm b khoản 1 Điều 5 và Điều 6 của Nghị định 72/2025/NĐ-CP), cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân được phân định rõ ràng dựa trên tỷ lệ biến động tính toán:

“a) Trường hợp giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm dưới 1% hoặc tăng dưới 2% so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành, Tập đoàn Điện lực Việt Nam có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương về việc không điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân và lập hồ sơ gửi Bộ Công Thương để kiểm tra, giám sát;”

Quy định này nhằm đảm bảo sự ổn định của thị trường năng lượng và tránh những xáo trộn không cần thiết trong đời sống sinh hoạt của người dân cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp khi mức biến động chi phí đầu vào chưa đạt tới ngưỡng tác động lớn.

Kỹ sư điện lực Việt Nam vận hành và kiểm tra hệ thống trạm biến áp (ảnh minh họa)

Vì sao không điều chỉnh nhưng EVN vẫn phải lập hồ sơ báo cáo?

Nhiều người đặt câu hỏi: Nếu đã không điều chỉnh giá điện, tại sao Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vẫn phải mất thời gian lập hồ sơ và báo cáo lên Bộ Công Thương? Câu trả lời nằm ở yêu cầu minh bạch hóa và tăng cường vai trò giám sát của cơ quan quản lý nhà nước đối với mặt hàng năng lượng chiến lược này.

Việc lập hồ sơ và báo cáo giúp Bộ Công Thương:

• Kiểm tra tính chính xác: Đảm bảo rằng các số liệu tính toán của EVN về chi phí đầu vào (như giá than, giá khí, tỷ giá, cơ cấu nguồn phát...) là hoàn toàn chính xác và khách quan. Tránh trường hợp EVN tự ý giữ nguyên giá khi thực tế giá điện tính toán đã giảm sâu hơn mức 1% hoặc tăng cao hơn mức 2%.
• Giám sát liên tục: Tạo cơ sở dữ liệu liên tục để theo dõi xu hướng biến động chi phí sản xuất kinh doanh điện, từ đó có những dự báo và định hướng điều hành vĩ mô kịp thời.
• Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Đảm bảo giá điện luôn được vận hành theo đúng cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước theo tinh thần của Luật Điện lực 2024.

Quy trình xử lý khi giá điện biến động từ 1% đến dưới 5%

Bên cạnh trường hợp không điều chỉnh, Nghị định 278/2026/NĐ-CP cũng quy định rất chi tiết quy trình phối hợp giữa EVN và Bộ Công Thương khi giá điện biến động lớn hơn:

• Trường hợp điều chỉnh: Khi giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm từ 1% trở lên hoặc cần điều chỉnh tăng từ 2% đến dưới 5% so với giá hiện hành, EVN phải lập hồ sơ phương án giá báo cáo Bộ Công Thương kiểm tra, rà soát.
• Thời hạn cho ý kiến: Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Bộ Công Thương bắt buộc phải có ý kiến bằng văn bản về kết quả tính toán giá điện gửi EVN.
• Quyết định điều chỉnh: Sau khi nhận được văn bản ý kiến từ Bộ Công Thương, EVN mới được quyền ra quyết định điều chỉnh tăng hoặc giảm giá điện tương ứng.
• Báo cáo sau điều chỉnh: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thực hiện điều chỉnh giá, EVN có trách nhiệm gửi báo cáo chính thức lên Bộ Công Thương để phục vụ công tác hậu kiểm và giám sát thực tế.

Tăng cường hậu kiểm và công khai minh bạch chi phí ngành điện

Một điểm mới cực kỳ quan trọng khác được bổ sung tại Điều 1 Nghị định 278/2026/NĐ-CP (sửa đổi Điều 7 về kiểm tra giá bán lẻ điện bình quân) là cơ chế xử lý sai sót và công khai chi phí:

1. Ép giảm giá nếu EVN chây ỳ: Trường hợp giá điện tính toán đủ điều kiện giảm mà EVN không chủ động điều chỉnh giảm, Bộ Công Thương sẽ ra văn bản yêu cầu giảm giá. EVN bắt buộc phải thực hiện trong vòng 05 ngày làm việc.
2. Sửa lỗi tính toán: Nếu phát hiện sai sót trong quá trình kiểm tra phương án giá, Bộ Công Thương yêu cầu EVN cập nhật lại phương án trong vòng 05 ngày làm việc. Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện sai sót sau đó, EVN phải cập nhật, bù trừ vào các lần điều chỉnh giá tiếp theo.
3. Kiểm tra chi phí thực tế hằng năm: Trước ngày 30 tháng 6 hằng năm, EVN phải báo cáo chi phí thực tế thực hiện các khâu của năm trước đó. Bộ Công Thương sẽ chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính kiểm tra (có thể thuê tư vấn độc lập thẩm tra) và công bố công khai kết quả kiểm tra này trên Cổng thông tin điện tử của Bộ để toàn dân được biết và giám sát.

Sự ra đời của Nghị định 278/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ giúp hoạt động điều hành giá điện tại Việt Nam ngày càng tiệm cận với sự minh bạch, bảo hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp cung ứng và người tiêu dùng điện.