Tết Nguyên đán Nhâm Dần 2022 đang cận kề, hàng triệu người dân xa xứ đang háo hức chuẩn bị hành trang trở về quê hương sum họp. Tuy nhiên, niềm vui ấy đang bị phủ bóng bởi những quy định phòng, chống dịch "mỗi nơi một kiểu", thậm chí có nơi áp dụng các biện pháp cực đoan, trái với tinh thần chỉ đạo của Chính phủ. Vậy trong trường hợp bị chính quyền địa phương yêu cầu cách ly không đúng quy định, người dân cần phải làm gì?

Thực trạng "ngăn sông cấm chợ" và những biện pháp chống dịch cực đoan

Mặc dù Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 128/NQ-CP năm 2021 nhằm quy định tạm thời về việc "Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19", nhưng trên thực tế, việc thực thi tại các địa phương vẫn còn nhiều bất cập.

Nhiều tỉnh, thành vẫn duy trì các quy định khắt khe như yêu cầu xét nghiệm PCR, cách ly tập trung hoặc cách ly tại nhà dài ngày đối với người về từ vùng xanh, vùng vàng. Đáng lo ngại hơn, một số cấp cơ sở (xã, thôn) còn tự ý đặt ra những "luật con" gây khó dễ cho người dân. Điển hình như vụ việc tại xã Thiệu Phú (Thanh Hóa), chính quyền đã khóa cổng gần 30 hộ dân có người từ xa về quê ăn Tết, hay vụ việc tại Thái Bình, cán bộ thôn đã khóa cửa "nhốt" cả người già và trẻ nhỏ trong nhà suốt 7 ngày.

Những hành vi này không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn vi phạm nghiêm trọng quyền tự do đi lại và các quy định về phòng, chống dịch mà Trung ương đã đề ra.

Căn cứ pháp lý: Địa phương không được tự ý siết chặt quy định trái luật

Để chấn chỉnh tình trạng này, ngày 17/01/2022, Bộ Y tế đã ban hành Công văn 271/BYT-TTrB năm 2022. Văn bản này nêu rõ yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo sau:

• Thực hiện đúng tinh thần của Nghị quyết 128/NQ-CP năm 2021 và các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.
• Tuyệt đối không được ban hành các quy định trái với quy định của Trung ương, không được gây khó khăn cho việc đi lại, giao thương của người dân.
• Tiến hành kiểm tra, xác minh và xử lý nghiêm các trường hợp áp dụng biện pháp phòng, chống dịch không phù hợp, gây ảnh hưởng đến đời sống nhân dân.

Người dân cần làm gì khi bị cách ly sai quy định?

Nếu gặp phải tình trạng chính quyền địa phương yêu cầu cách ly không đúng quy định hoặc có những hành vi xâm phạm quyền lợi hợp pháp, người dân có thể thực hiện các bước sau:

1. Phản ánh qua đường dây nóng (Hotline)

Hầu hết các tỉnh, thành hiện nay đều thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh về công tác phòng, chống dịch. Đây là cách nhanh nhất để yêu cầu sự can thiệp từ cấp trên. Ví dụ:

• Thanh Hóa: Gọi 02371022 hoặc 1022.
• Bình Dương: Tổng đài 1022 tiếp nhận 24/7.
• Hải Phòng: Số điện thoại 0889.397.397.

2. Thực hiện quyền khiếu nại

Theo quy định tại Luật Khiếu nại 2011, người dân có quyền khiếu nại đối với quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cán bộ, công chức nếu có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Điều 7 Luật Khiếu nại 2011 quy định về trình tự khiếu nại:
1. Khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính là trái pháp luật, xâm phạm trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì người khiếu nại khiếu nại lần đầu đến người đã ra quyết định hành chính hoặc cơ quan có người có hành vi hành chính hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo quy định của Luật tố tụng hành chính.

3. Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật

Trong trường hợp cán bộ địa phương có hành vi lạm quyền, nhốt người trái phép hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng, người dân có thể làm đơn tố cáo gửi đến cơ quan Công an hoặc Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp để yêu cầu điều tra, xử lý hình sự về các tội danh liên quan đến xâm phạm quyền tự do của công dân.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để việc về quê ăn Tết được thuận lợi, người dân nên chủ động cập nhật cấp độ dịch tại nơi đi và nơi đến thông qua cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế hoặc địa phương. Đồng thời, hãy lưu giữ các bằng chứng (hình ảnh, video, văn bản yêu cầu...) nếu gặp phải sự can thiệp trái luật từ phía chính quyền cơ sở để làm căn cứ cho việc khiếu nại, tố cáo sau này.

Pháp luật luôn bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân. Việc tuân thủ các biện pháp phòng dịch là trách nhiệm, nhưng việc phản đối các biện pháp cực đoan, trái luật cũng là cách để chúng ta cùng nhau xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật, đặc biệt là trong bối cảnh thích ứng an toàn với đại dịch.