Hệ thống đường bộ, cầu cống hay hầm vượt là những công trình giao thông trọng điểm có tổng mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng từ ngân sách nhà nước. Việc quản lý, theo dõi giá trị thực tế cũng như tính toán mức độ hao mòn đối với khối tài sản khổng lồ này ra sao để bảo đảm tính minh bạch, chính xác theo chuẩn mực kế toán công? Những quy định mới nhất tại Thông tư 70/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính đã làm rõ khung thời gian tính hao mòn cùng trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan quản lý.

Khung chuẩn hao mòn 40 năm: Đường, cầu và hầm đường bộ được xác định ra sao?

Căn cứ quy định chi tiết tại Điều 10 Thông tư 70/2026/TT-BTC, danh mục tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ được phân loại cụ thể về thời gian sử dụng và tỷ lệ hao mòn hằng năm. Nhóm công trình cốt lõi cấu thành mạng lưới giao thông đường bộ quốc gia bao gồm:

• Đường và các công trình phụ trợ gắn liền với đường: Có thời gian sử dụng để tính hao mòn là 40 năm, tương ứng tỷ lệ hao mòn 2,5%/năm.
• Cầu đường bộ và các công trình phụ trợ gắn liền với cầu: Có thời gian sử dụng để tính hao mòn là 40 năm, mức hao mòn tương ứng 2,5%/năm.
• Hầm đường bộ và các công trình phụ trợ: Được áp dụng thời gian sử dụng tính hao mòn 40 năm với tỷ lệ 2,5%/năm.

Bên cạnh các trục đường và cầu hầm chính, một số hạng mục kết cấu hạ tầng phụ trợ khác có chu kỳ sử dụng và tỷ lệ hao mòn ngắn hơn. Điển hình như kết cấu hạ tầng bến phà đường bộ, cầu phao, công trình kiểm soát tải trọng xe, kho bảo quản vật tư dự phòng có thời gian tính hao mòn là 20 năm (5%/năm); trong khi bến xe, bãi đỗ xe, trạm dừng nghỉ hay nhà hạt quản lý đường bộ có thời gian tính hao mòn là 25 năm (4%/năm).

Nguyên tắc quản lý hồ sơ và ghi sổ kế toán tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ

Không chỉ dừng lại ở việc áp mức tỷ lệ hao mòn cơ học, tại Điều 5 Thông tư 70/2026/TT-BTC đã đề ra nguyên tắc quản lý chặt chẽ theo tinh thần của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017. Theo đó:

• Tất cả tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ bắt buộc phải được lập hồ sơ tài sản nhằm theo dõi đồng thời cả về hiện vật lẫn giá trị tài chính.
• Mỗi một tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ độc lập được xác định là một đối tượng ghi sổ kế toán riêng biệt. Cơ quan quản lý phải phản ánh chi tiết nguyên giá, mức độ hao mòn tích lũy và giá trị còn lại trên sổ kế toán.
• Các chỉ tiêu nguyên giá, giá trị hao mòn và giá trị còn lại phải được ghi nhận dưới dạng số nguyên. Trường hợp phát sinh số thập phân thì tiến hành làm tròn theo chuẩn mực kế toán nhà nước.

Xử lý tài sản hết hao mòn hoặc thay đổi nguyên giá trong thực tế

Trong thực tiễn vận hành hạ tầng giao thông, nhiều tuyến đường hay cây cầu dù đã hết khấu hao kỹ thuật trên sổ sách nhưng vẫn bảo đảm chất lượng khai thác an toàn. Ngược lại, nhiều công trình được mở rộng, nâng cấp khiến nguyên giá thay đổi đáng kể. Thông tư 70/2026/TT-BTC hướng dẫn xử lý rõ ràng các trường hợp này:

• Tài sản đã tính đủ hao mòn nhưng vẫn tiếp tục sử dụng: Đơn vị quản lý tiếp tục theo dõi, bảo quản và vận hành bình thường, đồng thời không phải trích tính hao mòn thêm.
• Tài sản đã hết hao mòn nhưng được đầu tư nâng cấp, thay đổi nguyên giá: Phải tiếp tục tính hao mòn theo quy định cho thời gian sử dụng còn lại (nếu có) sau khi nguyên giá mới được xác lập.
• Tài sản không còn nhu cầu sử dụng nhưng chưa tính đủ hao mòn: Cơ quan quản lý vẫn phải bảo quản chặt chẽ và tiếp tục tính hao mòn cho đến khi có quyết định xử lý, điều chuyển hoặc thanh lý theo thẩm quyền.
• Tài sản chuyển nhượng quyền thu phí hoặc cho thuê khai thác: Đơn vị được giao quản lý tài sản vẫn tiếp tục theo dõi và tính hao mòn định kỳ trong suốt thời hạn hợp đồng.

Quy chuẩn mới giúp các đơn vị quản lý đường bộ có căn cứ pháp lý đồng bộ, phản ánh đúng giá trị tài sản công quốc gia, phục vụ đắc lực cho công tác bảo trì, tái đầu tư và phát triển mạng lưới giao thông bền vững.