Trong giai đoạn cao điểm của cuộc chiến chống đại dịch năm 2021, không ít trường hợp cá nhân thiếu ý thức, vi phạm quy định phòng dịch dẫn đến lây lan mầm bệnh trong cộng đồng, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế cho các hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Câu hỏi pháp lý đặt ra là: Nạn nhân của những hành vi này có thể khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại hay không?

Quyền khởi kiện bảo vệ lợi ích hợp pháp

Theo quy định tại Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Điều này khẳng định rằng, về mặt thủ tục, bất kỳ ai cho rằng quyền lợi của mình bị xâm phạm đều có quyền tiếp cận công lý.

Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Để một yêu cầu bồi thường được Tòa án chấp nhận, cần phải đối chiếu với các căn cứ tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể:

"Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác."

Trong bối cảnh dịch bệnh, hành vi làm lây lan dịch bệnh có thể được xem là hành vi xâm phạm đến sức khỏe và tài sản (chi phí điều trị, thu nhập bị mất, thiệt hại do ngừng kinh doanh) của người khác. Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường chỉ phát sinh khi hội đủ các yếu tố: có thiệt hại thực tế xảy ra, có hành vi trái pháp luật, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại, và có lỗi của người gây thiệt hại.

Thách thức trong việc chứng minh thiệt hại và mối quan hệ nhân quả

Mặc dù pháp luật không hạn chế quyền khởi kiện, nhưng thực tế việc thắng kiện trong các vụ án này là cực kỳ khó khăn. Người khởi kiện phải chứng minh được rằng chính hành vi vi phạm của cá nhân cụ thể đó (ví dụ: trốn cách ly, không khai báo y tế theo Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm 2007) là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất dẫn đến việc họ bị nhiễm bệnh hoặc cơ sở kinh doanh bị đóng cửa.

Trong một môi trường dịch bệnh lây lan phức tạp với nhiều nguồn tiếp xúc khác nhau, việc xác định chính xác "nguồn lây" để quy trách nhiệm dân sự thường vượt quá khả năng chứng minh của cá nhân. Hơn nữa, dịch bệnh thường được xem là một tình huống bất khả kháng hoặc có yếu tố khách quan tác động, khiến việc xác định lỗi cố ý hay vô ý trở nên nhạy cảm.

Lời khuyên pháp lý và tinh thần cộng đồng

Thay vì sa vào các tranh chấp pháp lý kéo dài và khó chứng minh, biện pháp triệt để nhất trong thời điểm này là nâng cao ý thức tự giác. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của cơ quan chức năng không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách tốt nhất để bảo vệ tài sản và sức khỏe của chính mình và cộng đồng. Sự chia sẻ, cảm thông giữa các cá nhân trong giai đoạn khó khăn của năm 2021 sẽ giúp xã hội sớm vượt qua đại dịch một cách bền vững hơn.

Nội dung tư vấn trên đây dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2021. Nếu quý khách cần hỗ trợ chi tiết về hồ sơ khởi kiện hoặc đánh giá chứng cứ, vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư chuyên trách.