Trong những ngày đầu năm 2026, ngành y tế Việt Nam đang đặt trong tình trạng báo động cao trước sự xuất hiện và nguy cơ lây lan của virus Nipah. Không chỉ dừng lại ở những lời cảnh báo lý thuyết, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã chính thức phát đi thông báo khẩn cấp, yêu cầu toàn hệ thống chính trị và người dân vào cuộc để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước loại virus có tỷ lệ tử vong cực cao này.

Virus Nipah chính thức gia nhập 'nhóm A' – Cảnh báo mức độ nguy hiểm cực cao

Căn cứ theo Quyết định 3644/QĐ-BYT ban hành cuối năm 2025, Bộ Y tế đã chính thức bổ sung bệnh do virus Nipah vào danh mục các bệnh truyền nhiễm nhóm A. Theo quy định tại Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm 2007, nhóm A bao gồm các bệnh đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây lan rất nhanh, phát tán rộng và tỷ lệ tử vong cao hoặc chưa rõ tác nhân gây bệnh.

Việc xếp virus Nipah vào nhóm A đồng nghĩa với việc mọi biện pháp phòng chống dịch phải được thực hiện ở mức cao nhất, tương đương với các dịch bệnh như Ebola hay cúm A/H5N1. Virus này không chỉ gây ra các triệu chứng hô hấp thông thường mà còn tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm não cấp tính với những di chứng nặng nề hoặc tử vong chỉ trong thời gian ngắn.

Con đường lây truyền 'âm thầm' qua thực phẩm: Từ dơi ăn quả đến bàn ăn

Một trong những đặc điểm nguy hiểm nhất của virus Nipah là khả năng lây truyền đa dạng. Ngoài việc tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh (đặc biệt là lợn và dơi), virus còn có thể xâm nhập vào cơ thể người thông qua đường ăn uống. Đây là con đường lây nhiễm cực kỳ khó kiểm soát nếu người dân không có ý thức phòng ngừa đúng cách.

Nguồn lây chính trong tự nhiên được xác định là loài dơi ăn quả (Pteropodidae). Virus tồn tại trong nước bọt, nước tiểu và dịch tiết của dơi. Khi dơi ăn quả hoặc đậu trên các cây ăn trái, chúng vô tình để lại mầm bệnh trên bề mặt trái cây. Nếu con người tiêu thụ các loại quả này mà không được rửa sạch hoặc gọt vỏ, virus sẽ theo đường tiêu hóa xâm nhập vào cơ thể.

Các chuyên gia y tế cảnh báo, các loại trái cây có vỏ mỏng hoặc thường ăn cả vỏ như nhãn, vải, chôm chôm hay nhựa cây thốt nốt là những đối tượng có nguy cơ nhiễm virus cao nhất. Triệu chứng ban đầu thường giống với cúm như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, nhưng có thể nhanh chóng tiến triển thành chóng mặt, buồn ngủ, ý thức thay đổi và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính.

Siết chặt an toàn thực phẩm theo Công văn 162/ATTP-NĐTT và Công văn 545/BYT-PB

Để chủ động ứng phó, Cục An toàn thực phẩm đã ban hành Công văn 162/ATTP-NĐTT về việc bảo đảm an toàn thực phẩm trong phòng chống bệnh do virus Nipah. Đồng thời, Bộ Y tế cũng đã có Công văn 545/BYT-PB yêu cầu tăng cường giám sát chặt chẽ các ca bệnh nghi ngờ.

Theo đó, các cơ sở sản xuất và kinh doanh thực phẩm phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quy định tại Luật An toàn thực phẩm 2010. Các yêu cầu cụ thể bao gồm:

• Kiểm soát nguồn gốc: Tuyệt đối không thu mua, chế biến hoặc kinh doanh các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn, gặm nhấm hoặc có vết xước bất thường.
• Vệ sinh cơ sở: Tăng cường các biện pháp ngăn chặn động vật hoang dã xâm nhập vào khu vực sản xuất, kho chứa thực phẩm.
• Giám sát nhân viên: Những người trực tiếp tham gia quy trình chế biến thực phẩm nếu có biểu hiện sốt hoặc triệu chứng hô hấp phải được nghỉ việc và đi khám ngay lập tức.

"Bệnh do vi rút Nipah là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm. Việc thực hiện nghiêm túc các quy định về an toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là mệnh lệnh từ trái tim để bảo vệ giống nòi." - Trích nội dung chỉ đạo từ Bộ Y tế.

Lời khuyên vàng để bảo vệ gia đình trước dịch bệnh

Trong bối cảnh chưa có vaccine phòng ngừa đặc hiệu cho virus Nipah ở người, ý thức tự giác của mỗi cá nhân là 'lá chắn' quan trọng nhất. Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện triệt để các biện pháp sau:

1. Ăn chín, uống sôi: Virus Nipah dễ dàng bị tiêu diệt ở nhiệt độ cao. Tránh ăn các loại thịt động vật chưa được nấu chín kỹ.
2. Vệ sinh trái cây: Rửa sạch trái cây dưới vòi nước chảy mạnh, ngâm nước muối loãng và tốt nhất là nên gọt vỏ trước khi ăn.
3. Hạn chế tiếp xúc: Tránh xa các khu vực có nhiều dơi sinh sống, không chạm tay trực tiếp vào động vật hoang dã hoặc gia súc nghi nhiễm bệnh.
4. Kịp thời báo cáo: Nếu có các triệu chứng nghi ngờ sau khi tiếp xúc với nguồn nguy cơ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc liên hệ đường dây nóng của CDC địa phương.

An toàn thực phẩm là chìa khóa để ngăn chặn virus Nipah. Hãy cùng chung tay thực hiện đúng các quy định pháp luật và hướng dẫn y tế để đảm bảo một cộng đồng khỏe mạnh, an toàn trước mọi dịch bệnh.