Thị trường chứng khoán Việt Nam những ngày đầu năm 2022 chứng kiến những biến động mạnh mẽ, không chỉ từ các chỉ số mà còn từ những câu chuyện pháp lý gây rúng động dư luận. Một trong những thuật ngữ được nhắc đến nhiều nhất chính là "bán chui cổ phiếu". Vậy thực chất hành vi này là gì và tại sao các quy định mới lại siết chặt kỷ cương đến vậy?

Thị trường chứng khoán Việt Nam siết chặt kỷ cương với các hành vi giao dịch thiếu minh bạch (ảnh minh họa)

Thế nào là hành vi "bán chui" cổ phiếu?

Trong giới đầu tư, "bán chui" không phải là một thuật ngữ pháp lý chính thức nhưng nó phản ánh chính xác bản chất của hành vi: thực hiện giao dịch trong bóng tối, né tránh sự giám sát của cơ quan quản lý và công chúng. Theo quy định tại Thông tư 96/2020/TT-BTC, các đối tượng là người nội bộ và người có liên quan bắt buộc phải công khai ý định giao dịch trước khi thực hiện.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 33 Thông tư 96/2020/TT-BTC, nghĩa vụ này được quy định như sau:

"Người nội bộ và người có liên quan của người nội bộ phải công bố thông tin, báo cáo trước và sau khi thực hiện giao dịch cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở giao dịch chứng khoán khi giá trị giao dịch dự kiến trong ngày từ 50 triệu đồng trở lên hoặc trong tháng từ 200 triệu đồng trở lên tính theo mệnh giá."

Việc "quên" công bố thông tin này không đơn thuần là lỗi kỹ thuật mà thường được xem là một thủ thuật để các cổ đông lớn, lãnh đạo doanh nghiệp thoát hàng ở vùng giá cao mà không làm kích động tâm lý bán tháo của các nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Quy trình công bố thông tin: Chậm một giây, đi một dặm

Pháp luật quy định rất rõ về mốc thời gian để đảm bảo tính minh bạch. Người nội bộ phải thông báo về việc dự kiến giao dịch cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở giao dịch chứng khoán trước ít nhất 03 ngày làm việc. Sau khi hoàn tất, trong vòng 05 ngày làm việc, họ lại phải tiếp tục báo cáo kết quả thực hiện.

Bên cạnh đó, Luật Chứng khoán 2019 tại Điều 16 cũng quy định chặt chẽ về việc chào bán cổ phiếu ra công chúng, yêu cầu phải có sự đăng ký và phê duyệt từ cơ quan chức năng, trừ một số trường hợp đặc biệt như thi hành bản án hoặc phá sản.

Các chế tài xử phạt nghiêm khắc là công cụ để bảo vệ sự công bằng trên thị trường (ảnh minh họa)

Mức phạt "khủng" từ năm 2022: Không còn là chuyện đùa

Kể từ ngày 01/01/2022, Nghị định 128/2021/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, sửa đổi Nghị định 156/2020/NĐ-CP, đã nâng mức xử phạt đối với hành vi không báo cáo dự kiến giao dịch lên một tầm cao mới. Mức phạt không còn tính theo khung cố định thấp như trước mà lũy tiến theo giá trị giao dịch thực tế.

Dưới đây là bảng tổng hợp mức phạt theo quy định mới nhất tại thời điểm đầu năm 2022:

• Giao dịch từ 50 - dưới 200 triệu đồng: Phạt từ 5 - 10 triệu đồng.
• Giao dịch từ 1 tỷ - dưới 3 tỷ đồng: Phạt từ 60 - 100 triệu đồng.
• Giao dịch từ 10 tỷ đồng trở lên: Phạt từ 3% đến 5% giá trị chứng khoán giao dịch thực tế.

Đặc biệt, mức phạt tối đa có thể lên đến 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Đây là đòn giáng mạnh vào ý định trục lợi của những đối tượng muốn thao túng thông tin trên thị trường.

Hệ lụy và lời khuyên cho nhà đầu tư

Việc bán chui cổ phiếu không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ - những người thường mua vào đúng lúc lãnh đạo âm thầm rút vốn - mà còn làm xói mòn niềm tin vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Khi một lãnh đạo doanh nghiệp bán chui, giá cổ phiếu thường có xu hướng lao dốc ngay sau khi thông tin bị phát hiện, gây ra hiện tượng "call margin" dây chuyền tại các công ty chứng khoán.

Nhà đầu tư cần tỉnh táo, theo dõi sát sao các thông báo giao dịch của người nội bộ trên các kênh chính thống của Sở giao dịch chứng khoán và tránh xa các cổ phiếu có dấu hiệu lãnh đạo thiếu minh bạch trong quản trị. Sự thượng tôn pháp luật chính là nền tảng bền vững nhất cho mọi khoản đầu tư sinh lời.