Việc Quốc hội thông qua Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi 2025 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về chất lượng sản phẩm, hàng hóa tại Việt Nam. Với 7 điểm mới mang tính đột phá, văn bản này không chỉ tháo gỡ những nút thắt về thủ tục hành chính mà còn đặt nền móng cho việc chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng.

1. Vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc bổ sung Điều 8c vào Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật 2006. Đây là nền tảng số thống nhất giúp tích hợp toàn bộ dữ liệu về tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật, dữ liệu đo lường và đánh giá sự phù hợp.

Thay vì phải tra cứu thủ công tại nhiều cơ quan khác nhau, giờ đây doanh nghiệp có thể tiếp cận thông tin về các Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia, danh mục phương tiện đo đã phê duyệt mẫu hay các tổ chức đánh giá sự phù hợp chỉ qua một cổng thông tin duy nhất. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tiết kiệm thời gian cho các đơn vị sản xuất kinh doanh.

2. Linh hoạt trong nguyên tắc áp dụng tiêu chuẩn quốc gia

Pháp luật mới đã bổ sung Điều 10a nhằm giải quyết bài toán chuyển tiếp khi một tiêu chuẩn bị bãi bỏ. Cụ thể, nếu một tiêu chuẩn quốc gia đang được viện dẫn trong các hợp đồng, dự án đã ký kết mà bị bãi bỏ, doanh nghiệp vẫn được phép tiếp tục áp dụng tiêu chuẩn đó cho đến khi có yêu cầu thay thế hoặc khi nó không còn phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật mới.

"Việc tiếp tục áp dụng tiêu chuẩn quốc gia đã bị bãi bỏ do cơ quan, tổ chức, cá nhân phê duyệt, ký kết quyết định trên cơ sở yêu cầu quản lý, năng lực kỹ thuật, trình độ công nghệ và phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình."

3. Quy trình rút gọn trong các tình huống khẩn cấp

Nhằm ứng phó kịp thời với các biến động thực tế, Điều 17 đã được sửa đổi để cho phép xây dựng, thẩm định và công bố tiêu chuẩn quốc gia theo trình tự rút gọn trong các trường hợp cấp thiết như phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cháy nổ hoặc bảo vệ an ninh quốc gia. Ví dụ, trong một đợt dịch bệnh mới phát sinh, các tiêu chuẩn về trang thiết bị y tế có thể được ban hành nhanh chóng để phục vụ công tác dập dịch mà không cần trải qua các bước lấy ý kiến kéo dài như quy trình thông thường.

4. Số hóa việc công bố tiêu chuẩn cơ sở

Thay vì lưu trữ hồ sơ nội bộ như trước đây, theo khoản 2 Điều 20, các tổ chức giờ đây có trách nhiệm thông báo việc công bố tiêu chuẩn cơ sở thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia. Thông tin công khai bao gồm tên, địa chỉ tổ chức và các đặc tính cơ bản của tiêu chuẩn. Điều này tăng cường tính minh bạch và giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng chất lượng sản phẩm.

5. Nhấn mạnh vai trò của quy chuẩn kỹ thuật địa phương

Luật mới bổ sung Điều 26a quy định rõ phạm vi áp dụng của quy chuẩn kỹ thuật địa phương. Các quy chuẩn này được thiết kế riêng cho các sản phẩm, dịch vụ mang tính đặc thù của vùng miền, phù hợp với điều kiện địa lý, khí hậu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương, giúp bảo vệ các sản phẩm đặc sản và thúc đẩy kinh tế vùng.

6. Cải cách thủ tục công bố hợp chuẩn

Thủ tục đăng ký bản công bố hợp chuẩn tại cơ quan nhà nước theo Luật 2006 đã được thay thế bằng hình thức đăng ký qua Cơ sở dữ liệu quốc gia theo quy định tại Điều 45. Doanh nghiệp chỉ cần cập nhật thông tin sản phẩm, số hiệu tiêu chuẩn và tài liệu kỹ thuật lên hệ thống, giúp cắt giảm đáng kể chi phí tuân thủ.

7. Miễn thực hiện công bố hợp quy trong một số trường hợp

Điểm mới cuối cùng nằm ở Điều 48, cho phép miễn thực hiện công bố hợp quy đối với các sản phẩm, hàng hóa đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý chất lượng theo quy định của các luật chuyên ngành khác tương ứng. Đây là nỗ lực nhằm loại bỏ tình trạng chồng chéo trong quản lý nhà nước, tạo hành lang thông thoáng cho doanh nghiệp phát triển.

Tóm lại, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi 2025 không chỉ là một văn bản pháp lý khô khan mà là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số mạnh mẽ.