Luật Thi hành án hình sự 2025 không chỉ là một văn bản pháp lý khô khan mà còn đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của hệ thống tư pháp Việt Nam trong kỷ nguyên số. Với những quy định mang tính nhân văn sâu sắc và ứng dụng công nghệ hiện đại, luật mới hứa hẹn sẽ tối ưu hóa công tác quản lý, giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng cho người lầm lỗi.

1. Bước ngoặt chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao

Một trong những điểm sáng nhất của Luật Thi hành án hình sự 2025 chính là việc chính thức hóa nguyên tắc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào hoạt động thi hành án. Theo quy định tại Điều 4, việc hiện đại hóa không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc.

"Ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thi hành án hình sự."

Sự thay đổi này cho thấy tư duy quản lý đã chuyển từ thủ công sang tự động hóa, giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong việc theo dõi quá trình chấp hành án của phạm nhân.

2. Thu thập sinh trắc học: Mống mắt, ADN và Giọng nói

Lần đầu tiên, các quy định về thu thập thông tin sinh trắc học được quy định chi tiết tại các Điều 11, 12, 13 và 14. Cơ quan thi hành án sẽ tổ chức thu thập mống mắt, ADN và giọng nói của người chấp hành án và phạm nhân. Điều này không chỉ giúp nhận diện chính xác mà còn phục vụ đắc lực cho công tác quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về tội phạm.

3. Công an cấp xã: "Cánh tay nối dài" trong thi hành án

Luật mới đã trao thêm quyền hạn và trách nhiệm đáng kể cho lực lượng Công an cấp xã. Giờ đây, các chiến sĩ tại địa phương sẽ trực tiếp quản lý, giám sát và giáo dục người hưởng án treo, người bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc người bị quản chế.

Việc đưa công tác thi hành án về sát cơ sở giúp việc giám sát trở nên chặt chẽ hơn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để người chấp hành án sớm sửa chữa sai lầm ngay tại nơi cư trú.

4. Quyền hiến mô, bộ phận cơ thể: Tính nhân văn lên ngôi

Tại điểm b khoản 1 Điều 23, một quyền lợi mới đầy tính nhân văn đã được ghi nhận: Phạm nhân được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người. Đây là quy định khẳng định quyền con người cơ bản của phạm nhân, cho phép họ đóng góp cho xã hội và y học ngay cả khi đang chấp hành án.

5. Lao động ngoài trại giam: Cơ hội tái hòa nhập thực tế

Sau thời gian thí điểm thành công, hoạt động lao động ngoài trại giam đã chính thức được luật hóa tại Điều 29. Trại giam có thể tổ chức cho phạm nhân lao động ngoài khu vực trại giam nhằm rèn luyện kỹ năng và chuẩn bị tâm thế tái hòa nhập.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định rất chặt chẽ các trường hợp KHÔNG được lao động ngoài trại giam để đảm bảo an ninh, bao gồm:

• Phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia, chống loài người.
• Phạm nhân là người nước ngoài hoặc người dưới 18 tuổi.
• Người đang mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A hoặc trên 60 tuổi.
• Phạm nhân đang xếp loại chấp hành án loại "Kém".

Những thay đổi này không chỉ giúp phạm nhân có thêm thu nhập, cải thiện đời sống mà còn là cầu nối quan trọng để họ không bị bỡ ngỡ khi trở về với xã hội.